Ekskursje w dyskursie
niedziela, 25 września 2016
Medium przygnębiająco publiczne

Mam nadzieję, że nie mam znajomych broniących tzw. „eksperymentu społecznego”, którym w portalu Medium Publiczne chwalił się redaktor naczelny tego serwisu, Rafał Betlejewski. To było tak obrzydliwe, że nie wyobrażam sobie obrony (caveat komciur!).

Spory toczące się w moim społecznościowym bąbelku wyglądają jednak mniej więcej tak: czy ocena Betlejewskiego przekłada się na ocenę samego Medium Publicznego? Moi znajomi czekali dziś na reakcję „rady fundakcji”, która miała nastąpić „koło południa”.

Nie doczekali się. Zamiast tego, pokazała się niby-polemika prof. Moniki Płatek, łagodna niczym bryza w St Tropez:

Mam nadzieję, że TTV i Rafał Betlejewski odszuka ludzi, których poddano poniżającemu i nieludzkiemu traktowaniu. Nie wystarczy przeproszenie. Trzeba to naprawić. Poszukajcie z kamerą szansy dla nich w Radomiu. Znajdźcie dobre prace; zacznijcie zmieniać otoczenie (...) Ludzie popełniają pomyłki. TTV i Rafał Betlejewski popełnili błąd. Nie wiem dlaczego Rafał Betlejewski nie pokazał ‘fucka’ wiem, że stać go, by to naprawić. Wróćcie do nas z reportażem o pracy, którą znaleźli Wasi bohaterowie – dobrej i zgodnej z prawem, nawet gdybyście mieli założyć filię TTV w Radomiu i wszystkich ich tam na godnych warunkach zatrudnić

To takie dobrotoliwe grożenie paluszkiem. Ej ti ti, lafałku niedobli. Cała ta polemika zasługuje tylko na powtarzanie w kółko: a zakład, że nie?

Nie naprawią. Nie poszukają. Nie założą. O co zakład?

To nie jest pierwszy taki wybryk Betlejewskiego. Nie wiedzieć czemu, on zawsze znajdzie sobie kolejne medium, w którym go przyjmą z niezasłużonymi honorami.

Należę do grupy dziennikarzy, którzy wołają do różnych środowisk o samooczyszczenie. Dopóki prawnicy nie będą widzieć żadnego problemu w nieetycznych zachowaniach swoich luminarzy („ta stusześdziesięcioletnia pani tu weszła w tym kożuchu i w nim wychodzi, a ja jestem jej pełnomocnikiem w reprywatyzacji”), dopóty wyborcy z radością będą przyklaskiwać rozprawie Kaczyńskiego z sędziami, adwokatami i prokuratorami. Dopóki lekarze zachowywać się będą jak klub samopoparcia, dopóty Ziobro będzie idolem.

To samo dotyczy nas, mediów. Nie możemy tolerować Betlejewskich. Nie możemy im wybaczać takich numerów.

Tekst Moniki Płatek opatrzony jest, ma się rozumieć, linkiem: „Przeczytaj tekst Betlejewskiego”. Po nim ukazał się następujący tekst Betlejewskiego, z tekstem „Może zobaczcie ten program? Ciekaw jestem, czy osądzicie mnie tak surowo jak w swoich komentarzach”.

To wszystko (niby-polemika Płatek, łże-przeprosiny Betlejewskiego) dalej służy napędzania klikalności i oglądalności jego programu. Między innymi dlatego ja już nie przytaczam tu żadnych linków do Medium Publicznego.

Skoro się nie odcięli od tego plugastwa, to biorą na siebie odpowiedzialność. A skoro tak, to mam nadzieję, że jakaś kancelaria prawna wystąpi pro bono w imieniu poszkodowanych i wytoczy pozew o naruszenie dóbr osobistych przeciwko TTV, Medium Publicznemu i Betlejewskiemu personalnie.

To nieprawda, że Medium Publiczne nie ma żadnego majątku. Niniejszym deklaruję, że jeśli ta domena trafi na aukcję, zapłącę stówę za samo kupienie jej celem zawieszenia tam niniejszej blogonotki - jeśli wpływy trafią na zadośćuczynienie dla ofiar „eksperymentu”. Ale jestem pewien, że ktoś tę stówę przelicytuje.

Dlaczego? Bo szczególnie wkurza mnie dopisek samego Betlejewskiego:

Ani sam eksperyment, ani program Betlejewski Prowokacje nie ma nic wspólnego z Medium Publicznym. Opisuję tu swoje doświadczenia jako prowadzący program w TTV a nie redaktor naczelny #MP. Proszę tych dwóch spraw nie mylić.

Let me get this straight. Redaktor naczelny serwisu tak po prostu zamieścił w tym serwisie swój tekst. I nie należy, ach nie należy, oceniać tego serwisu po tym, jakie teksty zamieszcza w nim jego redaktor naczelny

Do znajomych, którzy tam się produkują, mam jedno pytanie: po co. Po prostu, po co.

Czy wy nie macie za dużo lat, żeby się nabierać na hasło „ja tu tylko jestem redaktorem naczelnym, ja za nic nie odpowiadam, proszę mnie nie łączyć z serwisem, którym kieruję”?

piątek, 23 września 2016
GMO, samo zło

Wygląda na to, że mój blog przekształci się w platformę promocji mojej audycji radiowej, bo już tylko o tym chce mi się pisać. Przyczyny są banalne, od dłuższego czasu jako dziennikarz literkowy mam więcej zamówień niż fizycznej możliwości realizacji.

W świecie radia ciągle się czuję trochę obco, więc właściwie po każdym „Piąteczku” korci mnie, żeby audycję doprawić literkowym komentarzem. Tym razem skomentuję tę o GMO, z udziałem Doroty Metery (Zielony Instytut) i Marcina Rotkiewicza (Polityka).

Jako urodzony sceptyk, cały czas czekam na sensowne, nieideologiczne argumenty wspierające zakazy żywności z udziałem GMO. Jeśli ktoś takowe przedstawi tu w komentarzu, bardzo się ucieszę (przyjmę też nabór na kandydata do następnej audycji na ten temat).

Ta audycja skoroborowała jednak moje wyjściowe przypuszczenie, że walka z GMO jest pozbawiona racjonalnych podstaw. Ze strony „zielonej” słychać argumenty, będące w gruncie rzeczy tautologią (że skoro politycy wprowadzili takie zakazy, to znaczy, że te zakazy są słuszne, bo tych zakazów oczekuje opinia publiczna - no tak to można bronić „kompromisu aborcyjnego”).

Jasne, że naukowcom też nie należy ufać, podobnie jak politykom. Ale stawianie między tymi środowiskami znaku równości to jak teza „nie ma różnicy między Dudą a Komorowskim”.
Świat nauki ma mechanizmy korygujące nieprawidłowości. Te mechanizmy często są niedoskonałe, ale jednak są.

Naukowiec przyłapany na kłamstwie ma nieprzyjemności (ich dokładny charakter zależy od jego statusu, może się to wahać od groźnych kar w rodzaju wyrzucenia z uczelni i konieczności zwrotu grantu po symboliczny „slap on the wrist”, bo ma nieusuwalne stanowisko, większość naukowców-żartownisiów kryje się za tym przywilejem). Polityk przyłapany na kłamstwie śmieje się w twarz.

Nierzetelna publikacja naukowa zostaje wycofana („retracted”) i na zawarte w niej argumenty nie wolno się więcej powoływać w środowisku naukowym. To dotyczy wielu publikacji typu „HIV nie wywołuje AIDS”, „nie ma globalnego ocieplenia”, „Murzyni mają niższe IQ”, „szczepionki wywołują autyzm”, na które do dzisiaj powołują się oszuści - bo im wolno - ale nie mogą się na nie powoływać naukowcy.

Do tej samej kategorii należy ulubiony argument „zielonych”, czyli nierzetelna publikacja Seraliniego o szkodliwości GMO. Wylądowała w tym samym koszu na śmieci, co publikacja o telepatii w „Nature”.

Kiedy jeden polityk mówi jedno, a drugi mówi drugie, jesteśmy praktycznie bezradni. Wybór komu wierzymy, staje się arbitralny. I znów: tak nie jest w nauce.

Nauka ma na to narzędzie w postaci metaanalizy, czyli analizy analiz. Polega na tym, że chociaż wprawdzie nauka nigdy nam nie udzieli stuprocentowo pewnej odpowiedzi na pytanie typu „czy krasnoludki istnieją”, ale jeśli w tej kwestii będą sprzeczne relacje, zapewne okaże się, że im rzetelniejsze będzie badanie, tym mniejsze szanse, że potwierdzi istnienie krasnoludków.

Metaanalizy jasno pokazują to w przypadku GMO - im rzetelniejsze badania, tym bardziej przeczą szkodliwości. Co za tym idzie, jestem przeciwnikiem tych zakazów. Oczywiście, zawsze jestem skłonny zmienić zdanie: ale muszę zobaczyć konkretne argumenty, a odwołanie się do ekologicznej ideologii. Bo ideologia jest jak biodra: każdy ma własną.

niedziela, 11 września 2016
Miasto jakich tysiące

Dawno nie było żadnej notki z cyklu „Piąteczek”, a coś czuję, że niektórzy PT komcionauci mogą chcieć skomentować audycję z Ikonowiczem. Piosenka, której z Internecie (zapewne) jak zwykle nie słychać, to „Dezerter” Borisa Viana.

Poznałem tę piosenkę ćwierć wieku temu w wykonaniu Ikonowicza właśnie. Wokalista z niego marny, ale szczerze mówiąc, z Viana też taki sobie.

Piosenka jest potężna dzięki tekstowi, a ten jest tak genialny w swojej prostocie, że nawet przy mojej słabej znajomości francuskiego, od razu wszystko się rozumie: „Il faut que je vous dise /  Ma décision est prise / Je m'en vais déserter”.

Zaprosiłem Ikonowicza jako kogoś, komu historia przyznała rację. W sprawie reprywatyzacji konsekwentnie ma ją od samego początku.

To jest szwindel. Trzeba go jak najszybciej zatrzymać, a winnych ukarać. Z prawa własności zrobiono u nas bożka, wobec  którego przestają mieć znaczenie inne przepisy prawne, a nawet elementarna logika (stąd postępowania prowadzone rzekomo w imieniu osób stutrzydziestoletnich).

Tak nie było przed wojną, tak nie jest w innych krajach. To specyfika III RP.

Wątpię, czy PiS będzie miał wolę polityczną do rozwiązania tego problemu. Prawdopodobnie będą po prostu próbowali instrumentalnie wykorzystać to do walki z Gronkiewicz, ale tak, żeby rykoszetem nie oberwał Lech Kaczyński.

Mam nadzieję, że im się to nie uda i że prześwietlanie decyzji obecnych władz samorządowych płynnie przejdzie w prześwietlanie decyzji ich poprzedników. Jak wynika z artykułu Górlikowskiego „Wyborczej”, złe przepisy wprowadził rząd Millera.

Najprawdopobniej umoczone są w tym więc wszystke głównonurtowe ugrupowania rządzące Polską od kilkunastu lat.

Oficjalnie wymyślali sobie od najgorszych - że zdrajcy, że populiści, że oszołomy. A wieczorem w knajpie reprywatyzowali.

Zdzisiek znał urzędniczkę, która we właściwym momencie zgubi papiery, Heniek znał sędziego, który szybko wyda decyzję bez głupich pytań, a Ziutek miał zblatowanego komornika. Panie kelner, jeszcze po butelce!

„Dzisiaj problemem jest to, że pod wpływem nacisku reprywatyzacja zamiera” - powiedział Bronisław Komorowski, dając tym kolejny przykład niesamowitego oderwania. Nie zgadzam się z nim. Problemem jest to, że staruszków wyrzuca się na bruk, że urzędniczka zreprywatyzowała sobie 38 milionów, że dziekan rady adwokackiej brał udział w dziwnych interesach.

Ten problem łącznie przekłada się na brak zaufania obywateli do państwa. Za każdym razem, kiedy kogoś wyrzucają na bruk, demokracja traci przynajmniej jednego zwolennika. Za każdym razem, gdy sąd sankcjonuje te przedziwne reprywatyzacyjne przekręty, ktoś traci wiarę w praworządność.

Prezydent Komorowski chyba do dzisiaj nie rozumie, dlaczego przegrał. Otóż właśnie dlatego, że znaczna część opinii publicznej zaczęła marzyć o szeryfie, który pogoni to towarzystwo na cztery wiatry: sędziów, adwokatów, komorników i oczywiście samorządowców.

Jasne, że nadzieje wiązane z PiS są naiwne, bo PIS też jest częścią tego towarzystwa. Ale ostatnie, co teraz powinna robić opozycja, to występowanie w obronie tego skorumpowanego układu - warto raczej wykorzystać szansę, by zdemaskować tego rzekomego szeryfa.

Śpiewał bowiem Poeta:

Wyciągnijmy więc morał w tej balladzie ukryty,
gdy nie grozi nam żadne riffifi,
że czasami najtrudniej rozpoznać bandytę,
gdy dokoła są sami szeryfi

(to powinien puszczać KOD, zamiast tych wszystkich obław o wschodzie słońca)

poniedziałek, 05 września 2016
Wiwat różnorodność!

Kiedy pisałem, że interesuje mnie stanowisko prawicy w kwestii uchodźców, byłem szczery - choć oczywiście zabanowałem prawicowych komcionautów, którzy przypełźli ze swoim bełkotliwym rasizmem. W Polsce prawicowość łączy się z książkowstrętem - banowałem ich za brak argumentów, nie za poglądy.

Żeby je poznać, wydałem w końcu w w londyńskiej księgarni dziesięć funtów. Oto zapowiadana notka na temat „Diversity Illusion” Eda Westa.

Najbardziej - obviously! - podoba mi się ten fragment, w którym West potwierdza to, co ja pisałem w notce o uchodźcach. Nie było czegoś takiego, jak w majaczeniu polskiej prawicy: że lewackie rządy Zachodu sprowadziły migrantów z innych kontynentów kierując się jakąś utopijną ideologią.

W przypadku Wysp Brytyjskich zaczęło się od tego, że Kanada 1 stycznia 1947 wprowadziła własne obywatelstwo. Zmusiło to Brytyjczyków do prawnego zdefiniowania swojego (przedtem formalnie wszyscy byli w jednym Commonwealth).

Ustawa o obywatelstwie z 1948 przyjmowała definicję tak szeroką, że mogli się na nią załapać mieszkańcy kolonii. To nie było intencjonalne (West to szerzej argumentuje, ja już tylko przytaczam za nim).

Kiedy pierwsi migranci w Jamajki przypłynęli 24 maja 1948 na pokładzie MS Windrush, pojawiały w parlamencie się głosy krytyczne, ale Arthur Creech Jones, sekretarz do spraw kolonii odpowiedział: „ci ludzie mają brytyjskie paszporty, więc nie można ich nie wpuścić - ale nie wytrzymają tutaj jednej zimy”.

Masowa migracja była niezamierzonym skutkiem ubocznym decyzji podejmowanych z innych przyczyn, w innym celu. I mogę się też zgodzić, że w czasach New Labour doszedł dodatkowy czynnik: nadzieja na roztapianie elektoratu torysów. Oślizgły cynik taki jak Alastair Campbell z pewnością uwzględniał to w rachubach.

Skoro nie było czegoś takiego, jak „ideologia imigracji”, to z czym polemizuje West? Z przekonaniem, że różnorodność (diversity) sama w sobie jest dobra.

To prawda. Rzeczywiście, ja też jestem o tym przekonany i staram się to na różny sposób wcielać w życie.

Tematy moich „Piąteczków” są takie, że do prawie każdej audycji pasowaliby mi jako goście Bendyk, Śmiałkowski, Lipszyc i Krzyżaniak (w różnych konfiguracjach). Czyli starsi panowie z brzuszkami, tacy jak ja.

Staram się jednak, żeby - poza tą zacną grupą - przychodzili do mnie goście z trochę innej bajki, bo jestem głęboko przekonany, że brak różnorodności kończy się monotonią. Są audycje radiowe, w których od razu słychać, że wszyscy w studiu się dobrze znają, są z tego samego pokolenia, pochodzą z tej samej grupy społecznej. Efektem jest NUUUUUUUDA.

Mówiąc tak, wpadam w rozumowanie, z którego West szydzi jako z „ideologii sushizmu”. Faktycznie, nie jestem tu bez winy, w pierwszym odruchu często jako zaletę wieloetniczności wymieniam knajpy z kimchi czy yakitori.

Nuda jeszcze nie jest najgorsza, twierdzi West i rzuca celnym argumentem, że zwolennicy „różnorodności” wcale nie chcą w praktyce mieszkać w dzielnicach miast, które sami nazywają „vibrant” (eufemizm na wieloetniczność), tylko w monoetnicznych przedmieściach. Jego książka jest głosem protestu przeciwko zaniedbywaniu problemów ludzi, którzy mieszkają w takiej „wibrującej” dzielnicy, a właśnie marzy im się zaciszny domek na osiedlu ze szlabanem.

Akceptuję ten argument. Wcale nie uważam, że władze powinny ignorować protesty mieszkańców „wibrujących” dzielnic. W sporach typu „integracja czy wielokulturowosć” jestem za integracją - uważam, że dalekosiężnym celem nie powinno być pielęgnowanie przez przybyszów własnej odrębności, tylko stopniowe asymilowanie ich w społeczeństwie duńskim czy francuskim.

To za mało na książkę, więc West rozwija swoją krytykę „różnorodności” na wielu płaszczyznach. I tutaj go ciągle przyłapuję na nonsequiturach.

Parę razy West porusza tematy, na których się jako tako znam. Twierdzi na przykład, że idea swobody przemieszczania się jest sztucznym tworem, który pojawił się po drugiej wojnie światowej w reakcji na nazizm.

Jest odwrotnie: idea jest stara jak świat, ograniczenia pojawiły się sztucznie po pierwszej wojnie światowej - do dziś nie odzyskaliśmy takiej swobody, jak w 1913. Szerzej opisuję to w felietonie.

Odrzucając argument, że „różnorodność” przyczyniła się do rozkwitu amerykańskiej popkultury twierdzi, że chociaż nie można zaprzeczyć, że dochodziło do wzajemnej wymiany inspiracji w wielokącie jazz/blues/rock/hiphop, to jednak dochodziło do niej bez bezpośredniego kontaktu - przez radio i przez płyty winylowe. To także nieprawda.

Czytałem o tym dużo książek, napisałem ze dwie. Sporo też tego na blogu, np. tu i tu. Otóż te relacje wymagały ciągłego bezpośredniego kontaktu.

W udramatyzowany sposób pokazuje to serial „Vinyl” (opowiadający historię fikcyjną, ale nieoderwaną od rzeczywistości). Delta Missisipi i biegnąca aż do kanadyjskiej granicy droga 61 była miejscem, na którym ciągle spotykali się muzycy o różnych odcieniach skóry, a także Żydzi (Dylan!) i Romowie (Django!).

Uczyli się nawzajem riffów i kręcenia biodrami, częstowali się skrętami i odpisywali od siebie teksty. Tak powstała kultura, która podbiła cały świat.

Przyłapawszy Westa na ściemie w sprawach, na których się znam, bardzo nieufnie podchodzę do reszty jego argumentów. Tym bardziej, że mam na nie potężny kontrargument, w postaci kraju, o którym West chyba nigdy nie słyszał: Polski.

West obwinia imigrację o wzrost nietolerancji (bo tak naprawdę zaczynasz nienawidzieć Obcego dopiero jak jest twoim sąsiadem), przestępczości (bo styk kultur generuje ekscesy), spadek spoistości społecznej (bo weź tu się spajaj z Obcym) a nawet wyborcze sukcesy neoliberałów (bo podatki to można ewentualnie płacić na swoich, nie na Obcych).

Gdyby nie imigracja, Anglia mogłaby się stać jakimś utopijnym rajem egalitaryzmu, jak w powojennych wizjach Labour Party. I dałbym się może Westowi nabrać, gdyby nie Polska.

Polska dowodzi, że może istnieć antysemityzm bez Żydów i islamofobia bez muzułmanów. Spytaj się Typowego Seby w koszulce „red is bad”, czy nienawidzi Żydów i „ciapatych” - odpowie że tak. Spytaj, czy jakichś zna osobiście - odpowie że nie.

Ze spoistością jest u nas fatalnie, neoliberałowie rządzą nieprzerwanie od 1989. Z przestępczością też niewesoło. A w dodatku niestety nie mamy takiej obfitości etnicznych knajp, jak w Londynie - ani takiej popkultury, jak w Ameryce.

Polska to potężny argument za różnorodnością. Typowy Seba ma na koszulce husarów - to właśnie staropolskie multikulti. Podobnie jak Kopernik, Szopen i Mickiewicz. Krajem jednolitym etnicznie staliśmy się z winy Stalina i Hitlera. I czy naprawdę mamy dzięki temu lepszą spoistość społeczną?

środa, 24 sierpnia 2016
Słuchajcie no, Wajda...

W czasach PRL kinematografia podlegała ministerstwu kultury. Pomiędzy ministrem a, dajmy na to, Andrzejem Wajdą były wprawdzie różne urzędy, zarządy, agencje i zespoły, ale teoretycznie minister mógł przekazać polecenie typu „słuchajcie no, Wajda...” przez hierarchię służbową. A gdyby hierarchia stawała okoniem, mógł teoretycznie wszystkich po kolei powyrzucać, z Wajdą włącznie.

W 1968 zresztą zrobiono to praktycznie - rozwiązano zespoły filmowe. Uboczną ofiarą padł projekt kręcenia „Powrotu z gwiazd” - czy Aleksander Ford by temu podołał, to osobne pytanie, ale nigdy się już nie dowiemy, bo wziął i wyemigrował.

Wydawałoby się, że po czymś takim środowisko filmowe powinno się już nie podnieść, tymczasem skutki były odwrotne. Środowisko okopało się w szańcach Stowarzyszenia Filmowców Polskich i zrobiło się jeszcze bardziej nieposłuszne.

Władze wyznaczyły na pacyfikatora Janusza Wilhelmiego, który w latach 60. nie bez pewnych sukcesów pacyfikował środowisko literackie. Jak wiadomo bywalcom tego bloga, został on złośliwie sportretowany w „Głosie pana” Lema jako Wilhelm Eeney, „najlepiej ubrany człowiek Projektu”.

W 1977 Wilhelmi przyjechał na forum filmowców, towarzyszące festiwalowi (który wtedy był w Gdańsku), z prostym przesłaniem, które z kolei mistrz Wajda włożył w „Człowieku z marmuru” w usta Bogusława Sobczuka: kręcicie filmy za państwowe pieniądze, więc macie realizować państwową politykę. Ku jego zaskoczeniu, nikt go nie poparł, nawet filmowcy, których władze uważały za „swoich”.

W rezultacie festiwal objęto zapisem cenzorskim. Relacja ukazała się tylko w drugoobiegowym „Zapisie”.

To było pyrrusowe zwycięstwo. Ludzie apolityczni, unikający angażowania się po którejkolwiek stronie („trzeci Witek” z „Przypadku” Kieślowskiego), zaczęli sięgać po „Zapis” po prostu dlatego, że chcieli się czegoś dowiedzieć o festiwalu polskich filmów.

Ostatnie dwa lata gierkowskiej kinematografii to paradoksalny okres, w którym im bardziej władza przykręcała filmowcom śrubę, tym odważniejsze kręcili filmy. Władzy na złość.

Wszystko to przypomniało mi się, gdy minister kultury zajął kuriozalne stanowisko w sprawie pominięcia miłego władzom filmu w festiwalowej selekcji. „W demokratycznym kraju nie powinno mieć miejsca blokowanie filmów przez komisje festiwalowe” - napisał.

Jest akurat odwrotnie. W demokratycznym kraju organizatorzy festiwalu blokują, kogo chcą i promują, kogo chcą. Ich zbójeckie prawo. Niezadowolonym pozostaje zrobienie własnego festiwalu.

Czasem tak się dzieje. Festiwal w Cannes pomyślano jako odpowiedź demokratycznej Europy na faszystowski festiwal w Wenecji. Który z kolei powstał dlatego, że rodzina Volpich namówiła Mussoliniego, żeby Duce na koszt państwa wydłużył sezon w ich ośrodkach na Lido.

Decyzje jurorów na festiwalach często są polityczne, w co najmniej trzech znaczeniach. W sensie - excusez le mot - technicznym („reżyser X nie lubi reżysera Y”), w sensie ideowym (zainteresowanych odsyłam do mojego artykułu o bojach Felliniego z włoską prawicą), wreszcie w sensie geopolitycznym („wypadało nagrodzić kogoś z Maghrebu”).

Narzekanie na decyzje Festiwalu w Gdyni ma trwającą dobre cztery dekady tradycje. Pisząc książkę o PISF, prześledziłem dość wnikliwie te boje.

Szukano przede wszystkim formuły festiwalu. Czy ma być wewnętrzną sprawą Stowarzyszenia Filmowców Polskich? A może ma być autorską imprezą dyrektora artystycznego o nieograniczonych uprawnieniach?

Wypróbowano już różne opcje i nikt (chyba) nie twierdzi, że obecna formuła zostanie na zawsze. Zdumiewa mnie co innego. Minister kultury zamiast skorzystać z okazji do przedstawienia własnego pomysłu na festiwal (chętnie poznamy!), strzelił bezproduktywnego focha. Kolejnego już w swoim bogatym dorobku.

Czy chce zostać zapamiętany tylko z tego? Jak na razie, jedynym jego osiągnięciem jest to, że udało mu się wepchnąć do kadru w fotorelacjach z otwarcia nowego odcinka A1 (z którym jego rząd nie miał nic wspólnego; otwarcia pisowskich dróg, jak Bóg da, zaczną się w 2019).

Niedługo będziemy pisali podsumowania roku rządów PiS. Niektórym resortom sporo się udało zmienić. Nie mówię, że „dobrze”, nie mówię, że „źle” - mówię, że sporo.

Jak będzie wyglądać podsumowanie roku działalności ministra Glińskiego? Przeciął kilka wstęg, zajął kilka stanowisk, ogłosił kilka pustych obietnic.

I to by było na tyle.

wtorek, 16 sierpnia 2016
Notka o polityce

Z komentarzy pod notką rocznicową wynika, że jednak najbardziej to wszyscy chcą, żebym pisał o polityce. Przypominam jednak, że brzydzę się polityką rozumianą tak, jak ją rozumieją serwisy typu „300 polityka”, więc proszę po mnie nie oczekiwać „dziennikarstwa opinii”. Macie od cholery innych miejsc w internecie na dyskusje typu „Schetyna to, Petru tamto”.

Wolę politykę na poziomie idei. Chyba nigdy tu nie pisałem o swoim światopoglądzie w konwencji cyklu „Szukając Absolutu (może być Finlandia)”, w którym wyrażałem swoje filozoficzne poglądy epistemologiczne, etyczne, eschatologiczne i antropologiczne. No to politykę walnę, w swoim ulubionym ujęciu historycznym.

Nowożytna politologia zaczyna się od „Lewiatana” Hobbesa. Autor, filozof i matematyk, będący świadkiem wojny domowej w Anglii, doszedł do oczywistego wniosku, że wojny domowe to zły czas dla filozofów, matematyków i właściwie wszystkich grup zawodowych, z wyjątkiem żołnierzy i bandytów (podczas wojny domowej nieodróżnialnych).

Uznał, że najlepszą alternatywą jest państwo potężne jak tytułowy biblijny potwór. Trzymając wszystkich za mordę, będzie nas przynajmniej chronić przed jeszcze gorszym losem, jakim jest permanentna wojna każdego z każdym.

Jeśli ruszymy choć jedną cegiełkę w strukturze społecznej, ryzykujemy, że wszytko się zawali. Dlatego każdy, kto chce coś zmienić, jest nieodpowiedzialnym szaleńcem, a w dodatku działa bezprawnie, bo ład społeczny zrodził się z przymierza, które lud zawarł ze swoim Suwerenem - tego przymierza nikt już potem nie ma moralnego prawa modyfikować.

Szczególnymi szaleńcami są ci, którzy chwalą wolność jednostki. Bo gdy jednostka uzyska wolność, będzie robić to, co chce robić najbardziej: krzywdzić bliźniego swego.

„Lewiatanem” Hobbes zapoczątkował nowożytną, świecką politologię. Przedtem autorzy piszący na ten temat albo odwoływali się do starożytnych, albo do teologii, albo do jakiejś mikstury. Hobbes używał argumentów rozumowych.

Wielu ludzi od razu odrzuciło jego rozumowanie (podpadł obu stronom wojny domowej, nie tylko republikanom - przeciwko którym kierował „Lewiatana”). Trudniej było znaleźć kontrargumentację równie mocną, jak logiczny wywód „Lewiatana”.

W następnym stuleciu udało się to filozofom szkockiego Oświecenia, którzy stworzyli filozofię liberalną (w odróżnieniu od konserwatyzmu, rozwijanego przez zwolenników Hobbesa). Adam Smith w „Teorii uczuć moralnych” napisał, że społeczeństwo wolnych jednostek nie musi popaść w hobbesowską „wojnę każdego z każdym”.

Wszyscy mamy naturalne uczucie do empatii (Smith nie używał tego słowa, bo wynaleziono je po stu latach, ale o to mu chodziło). Wolne jednostki nie potrzebują więc żadnego Lewiatana, żeby działać na rzecz wspólnego pożytku - empatia kieruje nimi niczym niewidzialna ręka.

Pewnie znacie cytat o „niewidzialnej ręce rynku”. Problem z nim jest taki, że to cytat z Balcerowicza albo Gwiazdowskiego, ale z pewnością nie jest cytatem ze Smitha.

On nigdy nie wyjaśnił, czyja jest ta ręka.Tak naprawdę uważał, że to ręka Opatrzności (tutaj szerzej to wyjaśniam), bo jak wielu filozofów swojej epoki, uważał wprawdzie osobowego Boga za coś w rodzaju „zbędnej hipotezy”, ale wierzył, że Bóg stworzył nas tak, żebyśmy sami z siebie dążyli do wolności i dobrobytu.

W Stanach liberalizm w ten sposób w prostej linii doszedł do dzisiejszego liberalizmu, będącego odpowiednikiem europejskiej lewicy. Po prostu empatią i emancypacją obejmowano kolejne grupy, przez „jacksonowską demokrację”, trzynastą poprawkę, dziewiętnastą poprawkę, New Deal i Freedom Summer aż po Lawrence vs.Texas.

W Europie to było bardziej skomplikowane, bo u nas to szło zygzakiem. W ciągu pół wieku przewalili się Robespierre, Napoleon, Fryderyk Wilhelm i Earl Grey.

Te zygzaki sprawiły, że z większą subtelnością patrzyliśmy na problem wolności jednostki. W Nadrenii, która zdążyła doświadczyć dwóch despotyzmów - wolnościowego (Napoleon) i konserwatywnego (Fryderyk Wilhelm), grupa przedsiębiorców powierzyła w 1842 pewnemu młodemu liberałowi redagowanie liberalnego czasopisma, „Rheinische Zeitung”.

Ten zauważył, że zasadniczy spór w społeczeństwie nie biegnie między zwolennikami i przeciwnikami wolności, ale między posiadaczami środków produkcji i całą resztą, która musi na tych posiadaczy zapierdzielać. Posiadacze ci tworzą różne ideologie, by ten miły ich kieszeniom stan usprawiedliwiać - arystokraci tworzą konserwatyzm, burżuazja liberalizm, ale oba sprowadzają się do tego samego przesłania dla mas: harujcie i morda w kubeł.

Liberał ów spopularyzował słowo „socjalizm”, którym dotąd posługiwały się głównie quasi-mistyczne sekty (w których działał m.in. Adam Mickiewicz). Oba ruchy ostatecznie oddzieliły się od siebie w 1848: w lutym liberałowie i socjaliści tworzyli wspólny, rewolucyjny rząd w Paryżu, w czerwcu już do siebie strzelali.

Jestem marksistą, bo też uważam, że nie ma ważniejszego konfliktu od konfliktu praca/kapitał. Z zasady jestem po stronie pracowników, nawet jeśli dany właściciel środków produkcji - Stoczni Gdańskiej w 1980 czy wegańskiej burgerowni w 2016 - będzie udawać, że ma coś wspólnego z lewicą.

Jednocześnie jestem jednak socjalistą demokratycznym. Rozumiem argumenty Smitha, a nawet Hobbesa. Wolę pokojowe dogadywanie się od rewolucji czy wojen domowych.

Jestem tyleż pod wpływem Marksa, co amerykańskich liberałów, których książki w dużym stopniu ukształtowały mój światopogląd. No to tyle Absolutu na dzisiaj, cheers.

środa, 03 sierpnia 2016
Nieudany pucz na Woronicza

Nieudany pucz na Woronicza sprawił, że jednak odzyskałem odrobinę optymizmu. Może będzie tak jak 10 lat temu - rozwalą się od wewnętrznych tarć?

Nie ma sensu doszukiwać się różnic ideowych między frakcjami „Gapola” i „Wpotylice”. To raczej konflikt o stołki, bo kto kontroluje stołki, ten kontroluje dostęp do koryta. Ale przecież o koryto walczy się prawdziwie zażarcie (babum-pss).

Jak tu już parokrotnie pisałem, kibicuję opozycji, ale dręczy mnie melancholia kibica lokalnego klubu ligi okręgowej. Ani Schetyna, ani Petru, ani tym bardziej Kijowski bramek w tym meczu raczej nie strzelą.

Wszelkie nadzieje wiążę z samobójami PiS. I na szczęście ta drużyna słynie ze skłonności do nich. To aż dziwne, że tak długo wytrzymali jako pozorny monolit - prawie rok! ho ho! uczą się!

Dżouk w tym, że te wszystkie konsultacje społeczne, transparentność podejmowania decyzji, niezależność sądu konstytucyjnego i inne drobiazgi, pogardliwie odrzucane przez PiS jako zbędne komplikacje w sprawowaniu władzy przez Suwerena, mają też wymiar praktyczny. Chronią przed bublami legislacyjnymi.

Chronią oczywiście tylko w takim sensie, w jakim parasol chroni przed deszczem. Żaden parasol nie gwarantuje, że na jego użytkownika nie spadnie podczas ulewy żadna, najdrobniejsza kropelka.

Gwarancja jest za to na coś odwrotnego. Że bez parasola przemoknie do suchej nitki.
Bardzo proszę więc o odpuszczenie sobie argumentów typu „za PO też się zdarzały buble” albo „PO też często olewało konsultacje”. Sprowadzanie parlamentu do maszynki do głosowania, a prezydenta do maszynki do podpisywania i przepychanie ustaw w nocnym maratonie bez debaty, to specjalność obecnej ekipy.

Zwolennicy PiS chwalą to jako przykład sprawnego zarządzania. Ale czym się to kończy, to właśnie zobaczyliśmy.

Żeby ominąć (zbajpasować) kompetencje krajowej rady RiTV, na chybcika stworzono nową instytucję, „Radę Mediów Narodowych” o niejasnych kompetencjach i niedookreślonym przeznaczeniu. Rzeczywistym przeznaczeniem było oczywiście wcielanie woli Suwerena, czyli Prezessimusa.

Skończyło się gigantyczną kompromitacją. Dawno już wiadomości ze świata polityki nie wywołały u mnie tak szerokiego uśmiechu!

I nie chodzi o to, że jestem za Kurskim, a przeciw Czabańskiemu (albo odwrotnie). Dla mnie to jak „Alien versus Predator” a rebours - whoever loses, we win.

Takie sytuacje będą się mnożyć, bo wbrew prostackiemu urokowi wizji centralizacji władzy jako sposobu na uniknięcie bałaganu, życie pokazuje, że jest odwrotnie. Kiedy o wszystkim decyduje SMS z Nowogrodzkiej, zaczynają się walki buldogów pod dywanem o prawo do wysyłania i interpretowania tych esemesów, esemesy z wtorku odwołują te z poniedziałku, a te popołudniowe te przedpołudniowe.

Zaczyna się! Ja nastawiam popcorn...


poniedziałek, 01 sierpnia 2016
Dziesięć lat wsród kurdli i ośmiołów

Pierwszy sierpnia to dla mnie osobista rocznica (jeśli ktoś chce poznać mój lewacki punkt widzenia na Powstanie Warszawskie, oto link do starej notki; nie będę się powtarzać). Dziesięć lat temu zacząłem blogować, pozwolę sobie więc dzisiaj na odrobinę nostalgii.

To była ta zupełnie pierwsza notka - wyjaśniająca, dlaczego chcę mieć zielono na czarnym. Wszystko to już jest deczko nieaktualne, wersja mobilna i tzw. „nowy blox” i tak olewają kustomowe ustawienia.

Usilne ich lansowanie przez Agorę sugeruje, że - in the immortal words of Colargol - już najwyższy czas opuścić ten las. Blogi umierają, wszystko przechwyciły Twitter z Fejsem.

Myślałem nawet, że dziesiąta rocznica będzie fajnym momentem na Pożegnanie z Czytelnikami. Ale blogów się tak raczej nie zamyka. Po prostu człowiek w pewnym momencie odkrywa, jak parę lat temu zrobił to pewien wybitny szczeciński prozaik, że już mu się nie chce...

EDIT: holi muddafakkin krap, blog MRW się poruszył 10 dni temu! It's alive!

No więc jednak jeszcze nie dziś. Sorki. Acz dużo tu zależy od tego, ile czego mi się będzie chcieć w nadchodzących miesiącach.

Zdecydowałem się na blogowanie za poprzedniego Kaczyńskiego. Czułem się wtedy równie bezsilny, jak dziś. To mnie motywowało: „przynajmniej ich na blogu obśmieję!”.

Wtedy również prawica była potęgą w Internecie, zwłaszcza na forach i blogach Agory. Najstarsi komcionauci pamiętają te obawy, że kiedyś mojego bloga w końcu odkryją Galba i Kataryna i się tu zalęgną w komentarzach.

Też się tego bałem, więc nieustannie czuwałem z plonkownicą. I zgrabny kopenwdupen, którym ich oboje stąd wykatapultowałem, do dzisiaj uważam za jeden z najfajniejszych momentów z dziejów bloga.

Poza tym - pojadę banałem - strasznie dużo się wydarzyło w moim życiu. Kiedy zaczynałem, miałem jedną rozgrzebaną książkę i właściwie już od pierwszej notki najbardziej nie mogłem się doczekać tej najważniejszej (wtedy dla mnie), która okazała się mieć tylko jedno zdanie!

Tysiąc lat później nie byłbym w stanie tak z marszu powiedzieć, ile tych książek już napisałem. To ciągle jeszcze (chyba) da się policzyć na palcach, ale musiałbym liczyć. Plus zapytać, czy liczą się akcje typu Book Rage.

Najbardziej w tych książkach żal mi Błędu Życiowego, za sprawą którego z Dobrze Się Zapowiadającego Autora Książek Podrożniczych przekwalifikowałem się na autora kolejnych tomów z serii „Zagrzebany w kwerendzie”. Nawet jak dostałem zamówienie na powieść, to jak ostatni idiota wymyśliłem se pomysł wymagający intensywnego riserczu.

Dziesięć lat temu czułem się może nie aż od razu młody, ale przynajmniej spoglądałem w przyszłość z optymizmem. Wydawało mi się, że najciekawsze jeszcze przede mną.

Przez te dziesięć lat faktycznie dużo się wydarzyło. W życiu bym na przykład w 2006 nie przewidział, że w 2012 zostanę działaczem związkowym Acz to jest mniej ekscytujące, niż sobie wyobrażacie: polega głównie na pisaniu pism typu „zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia...”. A największe sukcesy to wyszarpanie paru tysięcy dla paruset osób oraz paru stów dla paru tysięcy osób.

O tym, co mnie czeka przez następne 10 lat, myślę już wyłącznie ze strachem. Zero nadziei. Lepiej już było.

I ten osobisty, egzystencjalny pesymizm przekłada się na moje postrzeganie spraw publicznych. W 2006 wszystko było takie proste - Unia jako najwspanialsze imperium w dziejach Europy, NATO jako sojusz, któremu nikt nie podskoczy!

Niech Cthulhu ma nas w swojej opiece wobec tego, co mi i Wam szykują nadchodzące lata.

środa, 13 lipca 2016
Brexitowe postapo

Brexit się być może źle skończy dla nas wszystkich - ale na pewno źle się skończy dla Brytyjczyków. Mają słabą pozycję w negocjacjach warunków wyjścia, im bardziej zależy na dostępie do naszego rynku, niż reszcie Europy - więc słono zabulą za nieodpowiedzialność chłopaczków z dobrych szkół przyzwyczajonych do bezkarności od małego, bo nigdy nie mieli takich problemów, jakich nie rozwiązałby portfel tatusia.

Przyszłość Wysp widzę czarno. Popkultura na szczęście zostawiła nam wiele dystopijnych wizji wysp brytyjskich; poświęcam im więc niniejszy ranking od czapy.

„Ludzkie dzieci” Cuarona są de best of de best. Londyn, 2027. Ludzkość dotknęła tajemnicza choroba, za sprawą której przestały się rodzić dzieci.

Spowodowało to globalny krach gospodarczy, bo aż trudno wyliczyć, ile pekabu zawdzięczamy tylko temu, że bierzemy pod uwagę przyszłe pokolenia. W takim scenariuszu np. nieruchomości od razu lecą na pysk; a więc także deweloperka, a więc także banki, itd.

Wielka Brytania próbuje zachować resztki normalności poprzez „splendid isolation”. Uchodźcy jednak próbują się przedstać ze zniszczonej przez wojnę Europy. Zamykani są w obozach i traktowani jak zwierzęta.

W tym piekle pojawia się nadzieja - w postaci ciężarnej kobiety. Ale że ona sama jest uchodźcą, Brytyjczycy ją prędzej zabiją niż uratują ludzkość...

Bardzo to wyszło prorocze. A kręcono w prawdziwym Londynie, który tylko troszeczkę dobrudzono i dotrzecioświatowano!

Oczywiście, nie byłoby „Ludzkich dzieci” bez matki wszystkich londyńskich dystopii: „Mechanicznej pomarańczy”. Do dzisiaj o pewnego rodzaju architekturze mówię z przekąsem „Municipal Flat Block 18A, Linear North” - tam mieszka upiorny główny bohater filmu.

Zgadzam się z krytykami, którzy zarzucali Kubrickowi, że zdradził go jego własny talent. Zrobił film wybitny, ale niemoralny. Więcej współczucia okazuje Aleksowi niż jego ofiarom.

Z tymi wszystkimi zastrzeżeniami: jako dystopijna wizja przyszłości film nic nie stracił na wartości. Niestety zresztą.

Widać tam karykaturę brytyjskiej lewicy i prawicy. Obie mają w gruncie rzeczy gdzieś ludzi takich jak Alex, traktują go jako kartę przetargową w swoich przepychankach.

Widać też coś, co teraz pewnie tam wróci - skutki brytyjskiej doktryny suwerenności parlamentarnej, zgodnie z którą każda ustawa jest z definicji zgodna z prawem. Tak nie jest w USA, tak nie jest w (większości) krajów europejskich i tak nie jest przede wszystkim w Unii jako takiej.

Lata doświadczeń pokazały nam, że demokracja bez równowagi władz i sądownictwa konstytucyjnego niezależnego od parlamentarnej większości, może się zmienić w coś tak strasznego, jak w „Mechanicznej pomarańczy” (w której formalnie nadal odbywają się wybory). Po Brexicie znów nic nie będzie ograniczać suwerena...

I znów: bez „Pomarańczy” nie byłoby „Szpitala Britania”, satyry na początki thatcheryzmu. Podobno film był taką porażką kasową, że zniszczył karierę Lindsaya Andersona. No coż, mam dziwny gust, ale akurat lubię go NAJBARDZIEJ z całej jego trylogii o McDowellu.
We wszystkich tych filmach podoba mi się w nim zderzenie tej całej anachronicznej „brytyjskości” (o której mówiła niedawno w Dużym Formacie pewna wkurzająca damuleńka z klasy wyższej), z wyzwaniami nowoczesnej cywilizacji.

Tu sztuczna inteligencja, tam kurs dygania przed królową matką. Śpiewają „Auld Lang Syne” i odpalają supernowoczesne metody policyjnej opresji - coś jakby Stasi śpiewało „Odę do Radości”.

To będzie teraz bardzo nieprzyjemny kraj. Trzymam kciuki za Szkotów w zjednoczonej Europie!

poniedziałek, 11 lipca 2016
Majmurek ma rację

Tekst Majmurka o NATO w Krytyce Politycznej wydaje mi się zawierać same oczywiste oczywistości. Jeśli więc odzywam się ze swoim „/me2” to tylko dlatego, że zaskoczyły mnie polemiki z Majmurkiem pokazujące, że jednak nie dla każdego jest to oczywiste.

Tekst Majmurka streściłbym tak: lewica ma wiele powodów, by patrzeć krytycznie na NATO, ale dla Polski nie ma teraz innego sposobu na bezpieczeństwo. Podobnie zresztą Unia, bez względu na to jak parszywe jest to, że eurokraci najpierw forsują rozwiązania korzystne dla Goldman Sachs (typu CETA/TTIP/TISA), a potem dostają tam synekurę - nie ma lepszego pomysłu na Europę.

Lewica powinna dążyć do reformowania EU i NATO, a nie do rozbicia tych instytucji. W szczególności dotyczy to lewicy w krajach nieprzyjemnie blisko położonych Rosji.
Wydaje mi się to wszystko tak oczywiste, że aż niekontrowersyjne. Ze zdumieniem więc czytałem polemiki, z których jako pars pro toto przytoczę polemikę Piotra Nowaka ze strajk.eu.

Nowak pisze o „rzekomym” (sic!) zagrożeniu ze strony Rosji i oskarża NATO o agresywną postawę. „Przebieg zdarzeń w ciągu ostatnich 20 lat pokazuje jednak, że to sojusz był stroną, która istniejący porządek zakłócała. 12 dni po rozszerzeniu paktu o Polskę, Węgry i Czechy, co samo w sobie było już jawnym afrontem wobec Moskwy, na mieszkańców Belgradu spadły pierwsze bomby”

Odwołuje się do „antymilitarnego idealizmu lewicy” i ubolewa, że „lekceważące zdania o aktywistach antywojennych, którzy – naiwnie wierząc w pokój pomiędzy wszystkimi narodami – potępiają militaryzm i zbrojenia” padały dotąd z ust prawicy, a tu proszę, Majmurek zdradził i też nie wierzy w pokojowe intencje Putina.

Świadomie lub nieświadomie, Nowak fałszuje przebieg zdarzeń w ciągu ostatnich 20 lat. Rozszerzenie paktu o Polskę, Węgry i Czechy nie byłi „jawnym afrontem wobec Moskwy”. Do niedawna każdy rozszerzeniowy akt był negocjowany z Moskwą i zależał od jej aprobaty.

Na nasze wejście do NATO zgodę wyraził Borys Jelcyn podczas swojej wizyty w Polsce latem 1993. Dopiero od tego momentu polscy dyplomaci mogli otwarcie zacząć ubiegać się o przyjęcie Polski do Sojuszu.

Przedtem oczywiście też się o to ubiegano, ale zakulisowo. Zgoda Rosji była bowiem traktowana przez NATO jako nienaruszalny warunek.

Na szczęście wszystkie liczące się siły polityczne w latach 90., mimo podziałów werbalnie równie ostrych, jak dzisiaj - w tej przynajmniej sprawie mówiły jednym głosem. Dlatego to prawda, że Jarosław Kaczyński tu też miał swój skład, ale skandalem jest pomijanie roli Skubiszewskiego, Geremka, Mazowieckiego.

Wałęsa wprawdzie miał kompromitujące wypowiedzi, że Polska zamiast przystępować do NATO i EWG powinna założyć „EWG-bis i NATO-bis”, ale jednak to on w naszym imieniu zawierał tę historyczną umowę z Jelcynem. Jak to z Wałęsą więc było, plusy dodatnie przeważały mu plusy ujemne.

W odróżnieniu od Rosji, NATO nikogo nie zmusza do współpracy. To nie była inwazja Europy Zachodniej na Polskę, taka jak Rosji na Ukrainę. Sami chcieliśmy - i sami prosiliśmy Rosję o zgodę, którą Rosja wyraziła.

A że „bomby spadały na mieszkańców Belgradu”? Sam w latach 90. byłem idealistyczną lewicą, co między innymi oznaczało, że miałem do Zachodu żal o bezczynność wobec tragedii Sarajewa czy Srebrenicy.

Ta bezczynność brała się z tego, że wojska pokojowe podlegały ONZ, gdzie Rosja do dzisiaj ma prawo weta. Korzysta z tego weta, by chronić dyktatorów takich, jak Miloszewicz (wtedy) czy Asad (dzisiaj).

Nie ma czegoś takiego, jak demokratyczny kraj, którego demokratycznie wybrane władze chcą zbliżenia z Rosją. Bywają tylko dyktatorzy, którzy zbliżają się wbrew woli swojej populacji.

Gdy Serbia chciała w Kosowie urządzić drugą Bośnię, NATO zareagowało. I chwała mu za to. Szkoda tylko, że nie zrobiło tego wcześniej.

Z reakcją na agresję rosyjską NATO też czekało aż do jawnego podeptania umów zawieranych z Rosją w latach 90. Nietykalność terytorialną Ukrainy Rosjanie zagwarantowali w 1994, rok po zgodzie na wejście Polski do NATO.

Złamali tę umowę. I ja też bym wolał, żeby Rosja po prostu się wycofała i wróciła do honorowania tamtych porozumień. Póki tego nie zrobi, nie czas na pacyfistyczne popierdółki.


piątek, 01 lipca 2016
Pożegnanie z Łodzią

cwiek

No więc: to dziś. Dziś w pełni funkcjonalne jest najważniejsze skrzyżowanie autostrad w Polsce - A1 i A2, czyli węzeł Łódź Północ (de domo Stryków I).

Kiedyś można było go użyć tylko do jednego - do wjechania na A2 prowizorycznym, zawsze zakorkowanym łącznikiem ze starej, strasznej drogi, której nie musimy oglądać od 2012. Potem można było z niego z A2 skręcić na północ (do Gdańska), ale nie na południe (do Wiednia).

Teraz już działa w każdą stronę. Dzisiejszy dzień można uznać za dzień wbicia symbolicznego złotego ćwieka podczas budowy Union Pacific. Sieć jest już prowizorycznie spojona.

Topornie zaznaczyłem na mapie drogi z „wielkiej czwórki”: pionowo A1 i S3, poziomo A2 i A4. Poza nimi uwzględniłem DK1/S1, czyli gierkówkę (na szaro) oraz A8/S8 na czarno, bo to jest w tej chwili jedyne spoiwo w stanardzie drogi ekspresowej, łączące sieci północną i południową, które od paru lat wyrosły wokół A2 i A4.

Jak widać, można w jednej podróży zaliczyć Szczecin, Gdynię, Wrocław, Warszawę, Kraków i Rzeszów bez opuszczania dróg wysokiego standardu. Dojazd z Gdyni czy z Warszawy do Wrocławia jest już bardzo przyjemny (uwaga Warszawiacy: tradycyjnie olewamy drogowskazy i wyjeżdżamy ze stolycy A2 na Poznań, nie na S8 na Wrocław!).

Dojazd z Rzeszowa do Szczecina trochę gorszy, ale jego najgorszym odcinkiem będzie ten, który kiedyś był najlepszy, czyli gierkówka. Jeśli ktoś jest bardzo zdesperowany, żeby trzymać się wyłącznie dróg wysokiej jakości, może z Rzeszowa dojechać do Wrocławia i cofnąć się do Łodzi, ale to nie ma sensu. Gierkówka nie jest aż tak zła.

Do listy miast podłączonych do sieci do 2019 powinny dojść Kielce, Koszalin, Lublin i Białystok. Wtedy też S3 powinna dotrzeć do A4, być może będzie też już gotowa S5 (niezaznaczona na schemacie) między Wrocławiem a Poznaniem, pojawi się więc możliwość jeżdżenia tymi autostradami i ekspresówkami w kółko.

I wtedy dopiero zabierałbym się za upgrade centralnego odcinka gierkówki do A1. Na razie ciągle jest zbyt ważny jako jedyna dwujezdniowa droga północ-południe na tym odcinku. Dopiero gdy będzie można megakorek podczas remontu ominąć alternatywami w postaci S5 czy S7, można będzie ograniczać ruch na gierkówce (czyli po 2019).

Ale już teraz problem jakości polskich dróg przestał mieć takie znaczenie jak 10 lat temu, gdy zakładałem tego bloga. Każdy ma dziś najdalej parędziesiąt kilometrów do jakiejś autostrady lub ekspresówki (miasta, które nie mają, niech się wpisują). A tam już ustawiamy tempomat - i hajda do Lizbony...

czwartek, 30 czerwca 2016
Balcerowicz jak Binienda

Dygresja o motywacji i zarządzaniu, która wyskoczyła pod moją poprzednią notką, przypadkowo zbiega się z moimi ostatnimi zainteresowaniami lekturowymi. Pociągnę ją więc w notkę promującą najnowszy felieton.

Zbieżność tematów jest przypadkowa. Felietony piszę z tygodniowym wyprzedzeniem. Wtedy jeszcze nie spodziewałem się, że będę miał na blogu obrońcę „piramidy Maslova” w naukowo-naukowej „teorii zarządzania”.

Problem, który mnie fascynuje, wygląda w skrócie tak. Ekonomia neoklasyczna odwołuje się do trzech założeń na temat Natury Lucka, które ciocia Wiki (za Weintraubem) definiuje tak:

1. People have rational preferences between outcomes that can be identified and associated with values.
2. Individuals maximize utility and firms maximize profits.
3. People act independently on the basis of full and relevant information.

To, co ludzie tacy jak Balcerowicz nazywają „nauką”, jest sztuką konstruowania modeli matematycznych odwołujących się do tych założeń. Jeśli je odrzucimy, większość pojęć ekonomicznych, które traktuje się jako niedyskutowalne prawdy (np. teoria przewagi komparatywnej) robi „trrrach!” o kant bioder.

Dowcip polega na tym, że te założenia są w oczywisty sposób fałszywe. Jako ludzie jesteśmy nieracjonalni. A nawet gdybyśmy byli racjonalni, to nie mamy „full and relevant information” o skutkach większości naszych decyzji. Nasze najważniejsze decyzje życiowe, typu wybór pracy, założenie rodziny czy wybór miejsca zamieszkania, rzadko służą maksymalizowaniu użyteczności - i tak dalej.

Istnieje nawet żartobliwe określenie „homo economicus” na określenie takiego typu jednostki, która pasowałaby do tych założeń. Być może są tacy ludzie, ale to jakieś szuje, jak Martin Shkreli. Chyba nikt z moich PT komcionautów nie jest reacjonalnym „homo economicus” (Balcerowicz przecież też nie).

Oczywiście, nie będę udawał, że pracuję nie dla pieniędzy. Ale moja kariera też wyglądałaby inaczej, gdybym pracował tylko dla nich.

Opisywałem tu już chyba anegdotę, jak kiedyś w czasach świetności „Dziennika” kusili mnie i zaproponowali, żebym sam określił swoje zarobki, zaakceptują dowolne. Zacząłem się zastanawiać, za jakie pieniądze mógłbym chcieć współpracować z Cezarym Michalskim i odkryłem, że nie umiem wymyślić takiej sumy.

Pewnie, zgodziłbym się za „jaskinię pełną złotych monet” (smok opcjonalnie), „brylant wielkości głowy” albo „śmigacza antygrawitacyjnego”. Ale jakieś takie realne kwoty, typu 20k miesięcznie... to jednak nie.

W końcu nie podałem im nawet zaporowej stawki. Dzięki temu byłem w lepszej sytuacji, niż mój kolega, kuszony podobnie. Podał zaporową stawkę, oni się od razu zgodzili i on potem musiał strasznie naściemniać, dlaczego jednak nie.

Ekonomia neoklasyczna razem ze swoimi wypustkami, w rodzaju „naukowych metod zarządzania”, odwołuje się do fałszywego wyobrażenia ludzkich potrzeb i motywów. Dlatego te symulacje komputerowe, którymi kiedyś uzasadniano pozytywne skutki traktatu NAFTA, a teraz korzyści z TPP i TTIP, są bezwartościowe jak symulacje Biniendy.

Błędne założenia - błędne wnioski. Garbage in - garbage out.

Nie neguję, że istnieje wiedza o zarządzaniu, ale traktowanym nie jako nauka, tylko technika. Są takie i takie narzędzia do zarządzania projektem, typowe projekty napotykają na takie i takie problemy, można je rozwiązywać tak lub siak.

Podobnie jest z dziennikarstwem. Prasoznawstwa też nie uważam za naukę (w sensie ścisłym), ale sam potrafiłbym prowadzić warsztatowe zajęcia z różnicy między esejem a felietonem.

Tylko że błędne teorie prasoznawcze nie spowodowały tylu nieszczęść, co ekonomia neoklasyczna. Traktat NAFTA był strasznym błędem dla wszystkich jego sygnatariuszy - a teraz ciągle jeszcze grozi nam TTIP...

środa, 22 czerwca 2016
Upadek Janusza B.

Poprzednią notkę pisałem jako swoje 0,03 PLN do tekstu Czuchnowskiego. W międzyczasie wybuchnął konflikt pracowniczy w lokalu Krowarzywa, co nadało tamtemu tekstowi nowy kontekst, więc to pociągnę.

Pierwsze 10 lat mojego bloga to 10 lat śledzenia modernizacji infrastruktury drogowej w Polsce. Na dziesięciolecie - to już za chwilę! - będę mógł napisać notkę symbolizującą wbicie Złotego Ćwieka.

Domkną obwodnicę Łodzi, zakończą A4 (w 100% od granicy do granicy!), praktycznie przez całą Polskę będzie można już przejechać trzymając się dróg o standardzie w najgorszym razie „gierkówki”. Ten problem już jest właściwie rozwiązany (głównie dzięki Grabarczykowi).

Luka płacowa jest moim zdaniem w tej chwili najważniejszym problemem Polski. Jeśli rząd PiS coś z tym zrobi, będzie miał mój niechętny, ale szacunek - tak jak Platforma za budowę autostrad.

Być może naprawdę widzimy początki rozwiązywania tego problemu. To przecież nie będzie wyglądało tak, że pracodawcy sami z siebie, z dobroci serca, dadzą pracownikom podwyżki.

„Kochani, mieliśmy dobry rok, wszystkim podnosimy z tej okazji podstawę, a śmieciówkowców przesuwamy na etaty” - said no CEO ever. Prezes korporacji to osoba, która musi umieć tego samego dnia posłać komunikat do akcjonariuszy treści „kolejny udany rok, rekomenduję dubeltową dywidendę”, a do pracowników treści „wicie rozumicie, piniondza ni ma, podwyżek nie byndzie”.

Dlatego oni muszą tak dużo zarabiać. To nie jest takie proste, ani przy tym mrugnąc, ani się zająknąć. Na MBA najtrudniejsze zajęcia to coaching z bezwstydingu.

Początki rozwiązania będą wyglądać raczej tak jak konflikt w Krowarzywa(ch?). Janusz przeszarżuje, pracownicy się zbuntują i nagle po raz pierwszy w swoim życiu wielki pan kapitalista będzie musiał usiąść do negocjacji ze swoimi zasobami ludzkimi.

Sądząc po tym, jak nieporadnie właściciel knajpy rozegrał ten konflikt, polskim Januszom przydałby się zbiorowy coaching z lideringu biznesingiem. Najpierw beztrosko ogłosił na fanpejdżu, że szuka nowych pracowników.

To wywołało tak gniewne reakcje, że wykasował to ogłoszenie, a potem pobiegł do tego uniwersalnego powiernika i pocieszyciela polskich biznesmenów, serwisu inn poland, który uwierzy im we wszystko - nawet w opowieść, jak to NASA ukradło polskiej firmie technologię sterowania dronami.

„Pracownicy poinformowali mnie o jego [związku - WO] założeniu. W tej chwili sprawa czeka na opinię prawnika, czy mieli do tego prawo. Wedle naszej wiedzy, zostały zawiązane już po zwolnieniu” - powiedział serwisowi inn poland, a serwis zrobił minę zadowolonej drony, którą ktoś z NASA posmyrał pod statecznikiem.

Opinia prawnika zaczynała się zapewne od „czy was doszczętnie porąbało? przecież te słowa mogą być dowodem w sądzie!” (lub semantycznego ekwiwalentu). W następnej wypowiedzi pracodawca zaprzeczył swojej poprzedniej wypowiedzi:

„Nieprawdą jest, że zwolniliśmy pracowników po przystąpieniu przez nich do związku zawodowego. Zwolniliśmy tylko jednego pracownika, a po tym fakcie pracownicy z restauracji przy ul. Hożej przystąpili do związku zawodowego, czego jako pracodawca nie kwestionujemy”

Gdy piszę te słowa, nie doszło do porozumienia. Ale nawet jeśli do niego nie dojdzie, ten bunt był sukcesem. Moje szczere słowa uznania dla tych, co zastrajkowali w obronie kolegi - tak się zmienia świat na lepsze!

A co dalej? Mamy rynek pracownika, zwłaszcza w Warszawie. Pracownicy bez trudu znajdą sobie inną fuchę przy podobnych stawkach.

Janusze Biznesu muszą sobie uświadomić, że skończyły się czasy gadki „mam dziesięciu na twoje miejsce”. Odwrotnie, to pracownik ma dziś do wyboru dziesięć ofert pracy. Owszem, wszystkie porównywalnie nieatrakcyjne, ale to już zmienia równowagę sił.

Polscy pracodawcy muszą zacząć uczyć się trudnej sztuki zdobywania lojalności pracownika atrakcyjnymi warunkami pracy - tak, żeby to właśnie ich oferta była atrakcyjniejsza od tych dziesięciu pozostałych. Trochę im to zajmie, zgoda. To zadanie równie trudne, jak wybudowanie tysiąca kilometrów nowoczesnych dróg.

W Polsce jest ich teraz trochę ponad trzy tysiące (i przeszło tysiąc w budowie). Dziesięć lat temu nie było nawet tysiąca.

Proszę państwa, 19 czerwca skończył się w Polsce januszyzm!

poniedziałek, 20 czerwca 2016
PPHU Transinterjanuszexpol

Bardzo mnie ucieszył komentarz Wojciecha Czuchnowskiego (z którym w stu procentach się zgadzam). Polecam PT Komcionautom, którym mógł umknąć (dla kolegi Wraithofux: link do komentarza jest w słowie „komentarz”).

Rozbieżność między tempem wzrostu PKB a wzrostem płac uważam za najważniejszy problem dzisiejszej Polski. W sensie, gdyby złota rybka mogła mi zaproponować rozwiązanie jednego (ale tylko jednego), wybrałbym ten.

Będzie śmiesznie, jeśli ubocznym skutkiem programu 500+ będzie redukcja podaży pracowników, skutkująca przesunięciem równowagi na niekorzyść pracodawców i idące za tym powszechne podwyżki dla zarabiających najmniej. Wtedy tak jak uznałem wkład PO w rozwiązanie problemu modernizacji infrastruktury (mimo wszystkich zastrzeżeń), tak teraz uznałbym zasługę PiS.

Nie przemawia przeze mnie tylko idealizm. Jestem materialnie zainteresowany tym, żeby jak najwięcej Polaków miało w miarę przyzwoite zarobki, gwarantowane ustawowo urlopy i weekendy i dysponowała swobodnie dysponowalną nadwyżką dochodów.

Wszystkie modele biznesowe w mojej branży odwołują się przecież do ludzi, którzy mają wolny czas i wspomnianą nadwyżkę. Zadaniem dziennikarza w kapitalizmie jest wypełnianie przestrzeni między reklamami - gdy ludzie żyją w biedzie, nie ma czego reklamować, a więc nie ma miejsca dla dziennikarzy.

To samo dotyczy rynku książki. Sens biznesowy wydania książki zależy od tego, ilu ludzi ma czas wolny, by czytać - i kasę, by kupić książkę.

Dlatego za gigantyczny błąd i strzał w stopę z pancerfausta uważam postawę wielu mediów w Polsce, które odruchowo w takich konfliktach zwykle biorą rację drugiej strony - tej, która jest z kolei materialnie zainteresowana trzymaniem Polaków w biedzie, bo swoje modele biznesowe zbudowali na taniej sile roboczej. W moim bąbelku soszialmediowych nazywamy ich „Januszami Biznesu”.

Być może jacyś Janusze wypowiedzą się tu w komentarzach - lojalnie uprzedzam, że na tym blogu panuje lewactwo, socjalizm, marksizm i prozwiązkowość. Z poglądami libertariańskimi i neoliberalnymi proponuję się przenieść gdzie indziej.

W szczególności proszę odpuścić sobie argumenty typu „NIE WSZYSCY DROBNI PRZEDSIĘBIORCY SĄ ŹLI”. No pewnie, że nie wszyscy! Ale to nie fantasy tolkienowska, nie mówimy tu o podziale na Archetypalne Zło i Archetypalne Dobro.

Jeśli na przykład chcę, żeby Polacy dobrze zarabiali, to nie dlatego, że jestem „dobry”. I nie dlatego, że ich lubię - w rzeczywistości, jak wiadomo, jestem raczej cynicznym i zgorzkniałym mizantropem, nie mówiąc już o elemencie antypolskim.

Janusz Biznesu z kolei może być prywatnie duszą człowiekiem, co to do rany przyłóż. Ale jeśli jego model biznesowy zakłada konieczność zatrudniania pracowników za pięć złotych za godzinę to jest materialnie zainteresowany utrzymywaniem polskiej biedy (tak jak ja jestem zainteresowany jak najszerszym awansem Polaków przynajmniej do klasy średniej).

Głos Januszów Biznesu słyszymy ostatnio chóralnie w medialnych materiałach typu „DRAMAT PRZEDSIĘBIORCÓW, NIE MOGĄ ZNALEŹĆ CHĘTNYCH DO PRACY Z POWODU 500+”. Słyszeliśmy go przed wyborami w tekstach „NIEMCY CHCĄ ZNISZCZYĆ NASZYCH PRZEWOŹNIKÓW ZMUSZAJĄC ICH DO PŁACENIA KIEROWCOM NIEMIECKICH STAWEK NA NIEMIECKIM TERYTORIUM”.

Od 1989 nieustannie słyszymy, że państwo powinno na Januszy chuchać i dmuchać, bo oni Tworzą Miejsca Pracy. Co jest, oczywiście, bzdurą: miejsce pracy tworzy popyt, który wymusza podaż.

Jeśli danej luki rynkowej nie zaspokoi Janusz, to zrobi to jego kumpel Ziutek. Jeśli zaś tej luki nie będzie, to nie zrobi tego ani jeden, ani drugi. Pracownikowi jest zaś obojętne, dla którego z nich pracuje - byle hajs się zgadzał.

Dlatego jednak przerażają mnie pomysły typu „Frasyniuk na lidera opozycji”. Dla pisowców aż nadto łatwo będzie przedstawić go jako kogoś, kto nie chce, żeby Polacy zarabiali tyle co Niemcy.

I znowu: nie wnikam tutaj w „jak jest naprawdę”. Piszę po prostu, jak kaczyści to zaspinują w soszial mediach, w których mają potężną przewagę.

Opozycja na razie nie ma pomysłu na odwojowanie utraconego teryrorium - w którym, przypomnę, jeszcze nie tak dawno temu to właśnie kaczyści byli wyszydzaną mniejszością. I moim zdaniem: dopóki beneficjenci 500+ będą się bać, że liberałowie im to odbiorą, dopóty nie ma na to szans.

piątek, 17 czerwca 2016
Wodorowa przyszłość motoryzacji

Korek na I5

Postanowiłem od czasu do czasu produkować osobną notkę o swoich audycjach radiowych, bo skomentowanie u mnie na blogu to właściwie jedyna forma interaktywnego kontaktu ze mną. Programowo nie czytam wiadomości od nieznajomych na Facebooku, nieznajomi nie mogą też u mnie komentować - i nie planuję tego zmieniać.

Nie chcę mieć radiowych offtopów pod notkami na inne tematy. Ale zgadzam się, że nie można w nieskończoność komentować pod notką z marca, pod którą komcionauta Steelman wyraził swe zastrzeżenia w sprawie mojej ostatniej audycji (o przyszłości motoryzacji).

„Ze źródłami zasilania to trochę panowie chyba popłynęliście” - pisze Steelman i (słusznie) zwraca uwagę na to, że elektroliza wodoru to mało wydajny sposób jego otrzymywania. Od redakcji: masz rację, ważniejsze dla mnie jest to, że przyszłością transportu kołowego (zapewne) jest wodór niż upieranie się przy tej metodzie jego otrzymywania, która wygra w przyszłości.

Wodór jest produktem ubocznym wielu procesów chemicznych, czasami się go po prostu wypuszcza w atmosferę, bo nie wiadomo co z nim zrobić. Kiedy wodór się upowszechni i Toyotę Mirai będzie można zatankować na każdej stacji, pojawi się wielu producentów i cholera wie, jaka metoda stanie się najpopularniejsza. Kiedyś już miałem o tym notkę.

Ważne są te oczywiste korzyści, że uwolnimy się wreszcie od polityczno-gospodarczej zależności od roponośnych złóż Bliskiego Wschodu. Oraz że indywidualna motoryzacja w ogóle będzie mogła w ten sposób ocaleć - bo najbardziej się boję dystopijnej przyszłości, w której nie ma dla niej miejsca.

Jak to wielokrotnie pisałem na tym blogu (i nie tylko), kocham prowadzić samochód. Jedni to lubią, drudzy nie, zapewne tym drugim wytłumaczyć pojęcia „przyjemności z prowadzenia” nie da się tak samo, jak mi „przyjemności z kibicowania mundialowi”.

U zarania tego blogaska marzyłem o polskich autostradach. Teraz cieszę się, że je już zbudowano. Ale na horyzoncie widzimy zapowiedzi końca motoryzacji. Chciałem z Pertynem pogadać o perspektywach na jej ocalenie (stąd wodorowa nadzieja).

Objeździłem kawał Europy (i skromną część Ameryki; zdjęcie przedstawia korek na I-5 spowodowany nagłym atakiem śnieżycy; i pomyśleć, że se kabrioleta wypożyczyłem w nadziei na kalifornijskie słońce!). Typowe trasy wakacyjne znam zaś tak bardzo na pamięć, że do Toskanii, Wenecji czy na Costa Brava dojechałbym dziś bez żadnej mapy czy GPSa.

Wiem, gdzie łatwo znaleźć nocleg po zmroku, a gdzie lepiej nie próbować. Znam zalety i wady pokonywania Alp przez Brenner i przez Klagenfurt, oraz omijania ich przez Francję. Wiem, gdzie przy autostradzie jest Burger King, gdzie pizzeria w budynku zaprojektowanym przez Hundertwassera, a gdzie bar, przy którym stoi rower będący pozornie atrapą (a jednak jeśli na nim zakręcimy pedałami, ruszają się kufle i szklanki na półkach).

Cała ta wiedza oczywiście stopniowo przestaje mi być potrzebna, od kiedy przestałem już być ojcem małym dzieciom, dla którego bardzo ważną kwestią jest zatrzymanie się tam, gdzie jest fajny plac zabaw. Już tylko książkę mógłbym o tym napisać, z poradami dla młodych ojców wyruszających w takie wojaże po raz pierwszy w życiu (jak ja, 15 lat temu). Jeśli tego blogaska czytają potencjalni wydawcy - I’m your man.

Ale najbardziej i tak przeraża mnie scenariusz, w którym w ogóle przestanie być potrzebna. A i tak dystopia „przyszłości bez samochodu” przeraża mnie mimo wszystko mniej, niż dystopia Europy, po której nie będzie już można podróżować swobodnie, w związku z rozpadem Schengen i powrotem granicznych zasieków.

O tych scenariuszach też lubię rozmawiać z gośćmi. To mój temat na dzisiaj, ale o końcu świata, jaki znamy, rozmawialiśmy już parę razy z gośćmi przeróżnemi. Komentarze pt. słuchaczy będą mile widziane (ale tu).

Do usłyszenia, do zaflejmowania.

 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 83