Ekskursje w dyskursie
wtorek, 24 maja 2016
Każde pokolenie ma swoje Kombi

Temat pokoleń w polskiej polityce tak mnie nagle zaciekawił, że go pociągnę. Światowe kryzysy i wojny wytworzyły kilka wielkich ogólnoświatowych fal pokoleniowych.

Z czynnej polityki już w zasadzie się wycofało Wielkie Pokolenie („great generation”), które pamięta drugą wojnę światową. To było ostatnie pokolenie, które miało wspólne doświadczenia po obu stronach Żelaznej Kurtyny.

To oni tę kurtynę zbudowali. I to oni ją obalili. „Mister Gorbachev, tear down this wall!”, powiedział jeden przedstawiciel tego pokolenia do drugiego.

Przez dłuższy czas po obu stronach Żelaznej Kurtyny każdy polityk musiał mieć w swoim życiorysie jakiś epizod z II wojny światowej. Dlatego w latach 80. i 90. światowa polityka tetryczała razem z Wielkim Pokoleniem - Thatcher (‘25), Mitterrandem (‘16), Kohlem (‘30), Reaganem (‘11) i Bushem (‘24). Ostatnim wielkim przywódcą z tego pokolenia był chyba Chirac (‘32), który oddał władzę w 2007.

Po nich nadeszli „baby boomers”, czyli pokolenie powojennego wyżu (urodzeni w latach 1945-1955). Przejęli władzę razem z Clintonem (‘46), Blairem (‘53) i Putinem (‘52) i nadal w dużym stopniu rządzą światem: wybory w USA rozstrzygną się między Trumpem (‘46) a Clintonową (‘47).

Potem nadeszło pokolenie X. Rządzi dziś Polską. To prezydent (‘72) i premier (‘63), a także trzej samozwańczy liderzy opozycji: Schetyna (‘62), Kijowski (‘68) i Petru (‘72).

Oczywiście, tak naprawdę Polską rządzi z tylnego siedzenia klasyczny boomer: Kaczyński (‘49). To w Polsce ostatni lider z tego pokolenia: i tu dochodzimy do najciekawszego.

W historii III Rzeczpospolitej mieliśmy wielu polityków z pokolenia boomersów, którzy już-już, zdawało się, dzierżyli berło przywódców centrolewicy, centroprawicy, centrocentrum czy wręcz Całego Narodu Wybierającego Przywódcę Bez Drugiej Tury. Wszyscy już są na politycznej emeryturze.

Ich imię jest legion: Krzaklewski (‘50), Cimoszewicz (‘50), Balcerowicz (‘47), Olechowski (‘47), Kwaśniewski (‘54), Komorowski (‘52), Miller (‘46). Dorzuciłbym tu jeszcze Wałęsę (‘43).

Wspólną cechą większości ich porażek było przekombinowanie. Wymyślali tak wyrafinowane gambity, że w końcu sami sobie dawali mata.

Świeży przykład to polityczna eutanazja Leszka Millera. W 2001 jego partia dostała ponad 41% głosów. Z własnej głupoty (afera Rywina!) zredukował to do 11,3 w 2005. A potem... Ogórek, Zlew-Trups i do widzenia.

Wyrafinowany drybling zakończony malowniczym samobójem ze środka boiska zobaczymy w przypadku politycznych karier ludzi tak różnych, jak Kwaśniewski i Krzaklewski. W Polsce to pokolenie ma w sobie jakiś przedziwny gen politycznej samozagłady, w odróżnieniu od swoich rówieśników na Zachodzie.

Ten jedyny wyjątek to skutek smoleńskiej tragedii. Gdyby nie ona, Kaczyński wypadłby z obiegu razem z porażką swojego brata w wyborach z 2010. Prawica wcześniej wtedy przeprowadziłaby dintojrę, która tak czy siak ją czeka.

Polscy liderzy z tego pokolenia do czynnej polityki weszli za późno. Nawet przy Okrągłym Stole zasiadali w cieniu rozgrywających z Wielkiego Pokolenia - Jaruzelskiego (‘23), Kiszczaka (‘25), Rakowskiego (‘26), Mazowieckiego (‘27), Geremka (‘32) i Glempa (‘29).

Za rządzenie krajem zabierali się bez doświadczenia w rządzeniu gminą czy firmą. Charakterystyczne, że w samorządach boomersi radzą sobie nieźle (np. większość „niezatapialnych” to oni). Porażkę ponieśli na szczeblu krajowym.

Spędzili najlepsze lata w konspirze (solidaruchy) albo na ławce rezerwowych (komuchy). Nie nauczyli się trudnej sztuki budowania zespołu i kierowania nim.

Widać to na przykładzie politycznej samotności Komorowskiego - zabrakło w jego otoczeniu kogoś, kto by mu wyperswadował co gorsze pomysły. Otaczali go pochlebcy i szarlatani: „orzeł z czekolady! to genialne! a to referendum? majstersztyk! Bronek, reelekcję masz już w kieszeni!”

Pewnie stąd te samobóje. Na środku boiska odkrywali, że są sami. Nie mieli komu podać.

Baby boomers stanowią liczną grupę (niejako z definicji). W Polsce to emeryci, którzy murem stoją za Kaczyńskim: bo to jeden z nich. Nigdy nie zaufają komuś z generacji X.

Rozumiem ich. Jak pisałem w poprzedniej notce, sam swojej generacji nie ufam. Swoje polityczne nadzieje wiążę z pokoleniem millenialsów, które wszędzie na świecie woli 70-latków od nas. Ale może z tej pokoleniowej asymetrii płynie taki wniosek, że liberalno-lewicową opozycję może uratować tylko 70-latek, jak w Austrii?

sobota, 21 maja 2016
Generacja S

Nie czytałem wszystkich książek Hugo-Badera (są tematy takie jak np. Tragedia Na Bored Peak, które mi zwisają bez względu na autora), więc do tej rekomendacji należy podchodzić z dystansem: „Skucha” to jego najlepsza rzecz. Nie tylko świetnie się to czyta, ale także Otwiera Oczy Na Różne Sprawy.

Książka to portret jego opozycyjnego środowiska z lat 80., czyli siatki tworzącej i kolportującej organ Regionu Mazowsze „Wola”. W wolnej Polsce część z tych ludzi porobiła wspaniałe kariery. Część żyje w biedzie. Jednych i drugich łączy poczucie klęski, stąd tytułowa „Skucha”.

Jak wiedzą to wierni czytelnicy tego bloga - nie wierzę w obiektywne dziennikarstwo, a już zwłaszcza w coś takiego jak „obiektywny reportaż”. Sam dobór temat i selekcja materiału już zniekształcają rzeczywistość, a co dopiero zabiegi formalne - po które Jacek sięga często - typu „z trzech prawdziwych postaci konstruujemy fikcyjną”.

Każdy reporter w gruncie rzeczy opowiada przede wszystkim o sobie. Nie przeszkadza mi to, jako czytelnik też przecież najchętniej czytam o sobie.

Subiektywna książka Hugo-Badera przetworzona przez mój subiektywny filtr jest więc książką o różnicy pokoleniowej między nami. Istotnej w Polsce, choć na Zachodzie zakwalifikowano by nas obu jako Pokolenie X.

Dla naszych rówieśników w Stanach, Wielkiej Brytanii, Francji czy RFN wchodzących w dorosłość w latach 80., cała ta dekada wygladała mniej więcej tak samo. Unosił się nad nią wszechobecne oblicze jakiegoś ówczesnego Wielkiego Przywódcy - Thatcher, Reagana, Kohla czy Mitteranda.

W Polsce ktoś wchodzący w dorosłość w 1981 miał dramatycznie inne doświadczenia pokoleniowe niż ktoś wchodzący w dorosłość w 1989. Rozbija nas to na dwie części, które na użytek tej notki nazwę generacjami S (pierwszej „Solidarności”) i T (transformacji).

Pokolenie Hugo-Badera z młodzieńczym optymizmem rzuciło się w karnawał „Solidarności”. Gdy nastał stan wojenny, resztki tego optymizmu kazały im Coś z Tym Zrobić. I przetrwali dekadę walki: teoretycznie zakończonej wygraną, ale jednak została w nich gorycz osamotnienia.

Bo przecież pod koniec lat 80. konspiracja była w strzępach. Stan wojenny wywołał gigantyczną apatię, w której dorastałem ja. Gdyby dwudziestoparoletni Hugo-Bader wpadł na ulicy na nastoletniego mnie i poprosił o pomoc - umiem to sobie wyobrazić: „stary, gonią mnie, słuchaj, to trzeba gdzieś ukryć, a tamto zanieść pod ten adres...”, odmówiłbym.

Miałbym pewnie potem straszne wyrzuty, ale odmówiłbym. Na ile siebie pamiętam, powiedziałbym mu, że przykro mi, ale nie chcę się w to wszystko angażować.

Kiedy nadeszła transformacja - zacząłem budować swoje miejsce w tym kraju. Ale transformacja nie była dla mnie czymś, co wywalczyliśmy „my” - to była sprawka „Onych”, którymi dla mnie byli tak samo Jaruzelski, jak Mazowiecki czy Wałęsa.
Dlatego szybko w III RP wróciłem do politycznej apatii. Nawet jak głosowałem, to na „mniejsze zło”. Nie wszyscy tak mają, zgoda - ale widzę tu ciekawą symetrię w całym pokoleniu T.

Mój rówieśnik założył KOD i mam wrażenie, że na zawsze pozostał wierny poglądowi popularnemu w moim pokoleniu w 1989: że podział na prawicę i lewicę nie ma sensu i najlepiej, żebyśmy wszyscy poparli Apolityczną Partię Ludzi Rozsądnych, która wtedy się nazywała ROAD.

Ja o ROAD myślałem z niechęcią, on z entuzjazmem. Ale obie postawy wydają mi się być awersem i rewersem patrzenia na politykę jako coś, co robią Oni.

Skoro prof. Balcerowicz się po prostu „zna” na gospodarce, a prof. Zoll się „zna” na prawie, to my nie mamy prawa do własnego zdania (zwłaszcza odrębnego), prawda? Bez względu na to, czy odpowiesz „prawda” czy „nieprawda”, wylądujesz jako ktoś w gruncie rzeczy wyalienowany z polityki. Bo albo nie głosujesz (jak ja przez większość III RP), albo z entuzjazmem łykasz wszystko co ogłoszą Autorytety (jak sympatycy ROAD), albo ich bezrefleksyjnie hejtujesz (jak przedstawiciele pokolenia T na prawicy).

Pokolenie S tymczasem nadal (po tylu latach!) widzi cały obóz postsolidarnościowy jako „my”. Dlatego zarzucają sobie nawzajem zdradę - do tego trzeba mieć CO zdradzać.

Oni powiedzą: „nie wyszła nam 3RP”. Ja przewrotnie potwierdzę: nie wyszła WAM. Transformację Balcerowicza postrzegam jak stan wojenny - jako coś, co „Oni” mi narzucili nie pytając mnie o zdanie.

Nie lubię tej swojej apatii. Jestem wdzięczny pokoleniu millenialsów, że założyło partię, na którą wreszcie mogę głosować z entuzjazmem (yay, Razem!). Książka Hugo-Badera pomogła mi zrozumieć, skąd się wzięła.

czwartek, 19 maja 2016
Bizantyjski audyt

Może jestem przesadnym optymistą, ale wydaje mi się, że „audyt”, szykowany przez PiS na propagandową bombę, okazał się zmokłym kapiszonem. Wziąłem to słowo w cudzysłów, bo słowo „audyt” rezerwuję dla drobiazgowych rozliczeń, przeprowadzanych z zachowaniem ustalonych procedur, zakończonych wreszcie pisemnym raportem - tymczasem tutaj mieliśmy tylko klasyczną „śmierdziuchę”, pełną niejasnych insynuacji, ubogą w konkrety.

Powód do optymizmu widzę głównie w tym, że to nie chwyciło. Przeglądam prawicową blogosferę - i tym razem nie widziałem fali kaczystów z entuzjazmem powtarzających „przekaz dnia” z Nowogrodzkiej. Mało kogo to obeszło, nawet w kwestii tzw. „inwigilacji blogerów” (o czym za chwilę).

Podobnie było podczas poprzedniego takiego głupkowatego happeningu, gdy ówczesny komendant głowny policji próbował oczerniać swojego poprzednika, demonstrując rzekomy „bizantyjski przepych”: czyli prysznic, rozkładaną kanapę z ikei i zestaw do telekonferencji.

Skończyło się pośmiewiskiem, podobnie jak superkrótka kariera owego komendanta - to dygresja, ale to jest dopiero żałosne, że mamy się czuć bezpieczniej dzięki specustawom nadającym służbom dyktatorskie uprawnienia, a tymczasem oni mają nawet problem z nieumoczonymi kandydatami na kierownicze stanowiska w nich.

Prawicowych blogerów niespecjalnie nawet wzmożyła zagadkowa i niekonkretna (jak zawsze) wzmianka o inwigilowaniu blogerów serwisu Salon24. Kiedyś wzbudziłoby to w tym serwisie wielką chryję, teraz ograniczyło się do niemrawych debat na kilku blogaskach.

Pamiętam „obrońców krzyża” w Salonie24 - i pewnie pamiętają ich też niedobitki wciąż wierne temu serwisowi. Jego dzisiejszy opłakany stan to w dużej mierze ich zasługa.

Rozłamy zdarzały się tam już wcześniej (przypomnę „blogmedia” i „tekstowisko”), ale po katastrofie smoleńskiej to się mnożyło jak komórki HeLa. Uaktywnili się strasznie dziwni ludzie, snujący coraz dziwniejsze teorie spiskowe - w których najdziwniejszą z dziwnych była „hipoteza dwóch miejsc”.

Odeszli i zaczęli szaleć w odpryskowym serwisie „Nowy Ekran”, który szybko przestał istnieć. Część wróciła do Salonu, część kontynuowała w kolejnych serwisach odpryskowych, ale wielu prawicowych blogerów do dziś się nienawidzi z powodu tamtych rozłamów.

Tamci najwięksi radykałowie oskarżali PiS o próbę ukrycia prawdziwego zamachu. Nazywali polityków PiS „maskirowką” i atakowali ich prymitywnymi środkami, np. przekręcając nazwiska.

Co się dziwić, w prawicowej blogosferze a dowód na zamach uznano w pewnym momencie to, że nazwiska Komorowskiego, Arabskiego i Tuska układają się w skrót „KAT”. Dowód przedziwny, ale w sumie równie dobry jak „piii-fiuu” czy Gmyz o trotylu.

W tym środowisku zupełnie serio rozważano sięgnięcie po nielegalne środki w walce z „maskirowką”. Jeden z blogerów (który potem chyba zniknął?) proponował na przykład „obywatelskie ekshumacje”.

Ciężko będzie dziś to znaleźć, bo większość tych blogów już nie istnieje. Przestały istnieć całe platformy, a na tych co zostały, swój dorobek wykasowali sami blogerzy z powodu kolejnej kłótni czy rozłamu. Zapewne najbogatszym repozytorium ówczesnego wariactwa krzyżowo-smoleńskiego jest szyderczy blog Dlaczego Nie Napalm.

Nie zdziwiłbym się, gdyby się okazało, że najwięksi rozrabiacy w tym środowisku byli inspirowani przez Rosję. Niezależnie od tego uważam, że blogerzy nawołujący do przestępstwa (typu „obywatelskie ekshumacje”) powinni być na dyskretnym oku służb. Zdaje się, że ten pogląd podziela choć część niedobitków na Salonie24, stąd niewielkie zainteresowanie tą kwestią.

Nie jestem aż takim optymistą, by twierdzić, że PiS już zaczął przegrywać, czy coś w tym guście - ale wygląda na to, że ich Blitzkrieg wytracił impet. Rok temu byli w stanie „przekonywać nieprzekonanych”. Już to stracili.

Może gdyby ten „audyt” zawierał jakieś sensowne, udokumentowane oskarżenia, byłoby jak rok temu. Ale dotarli tylko do swoich zdeklarowanych zwolenników, reszta będzie się teraz chichrać z kłamstw o złotym mercedesie.

poniedziałek, 09 maja 2016
Serio o uchodźcach

Czuję się tak zrozpaczony narzuconym przez prawicę dyskursem na temat uchodźców, że napiszę notkę, która dla większości blogobywalców będzie po prostu zbiorem oczywistości. No trudno, może do kogoś jednak dotrze to, jak dalece prawica ściemnia w tej kwestii.

W prawicowym dyskursie to brzmi mniej więcej tak: „Europie grozi zalanie islamem, bo lewacy niepotrzebnie ich zaprosili w imię ideologii multi-kulti. Trzeba ich wyrzucić, a przynajmniej nie sprowadzać więcej. W niektórych europejskich miastach już są dzielnice, po których strach spacerować. Musimy ochronić Polskę przed takim losem”.

Streszczanie poglądów oponenta zawsze wiąże się z ryzykiem kreowania chochoła. Jeśli ktoś uważa, że źle rozumiem stanowisko prawicy - bardzo proszę sprostować (ale jak zwykle ostrzegam, że będę bardzo ostro moderować próby wprowadzenia u mnie Psychiatryka24 w komciach).

A teraz po kolei wyjaśnię, dlaczego uważam, że to bzdura. Zacznijmy od początku: skąd się wzięli mieszkańcy „islamskich” dzielnic Brukseli, Wuppertalu czy Marsylii? Kto ich zapraszał w imię czego?

Nie zrobili tego „lewacy”. I nie chodziło o żadną ideologię - chyba, że zwykłą kapitalistyczną chciwość uznamy za ideologię.
Powojenny boom gospodarczy sprawił, że w przemyśle brakowało rąk do pracy. Aż trudno dziś sobie wyobrazić, że kiedyś tak mogło być w kapitalizmie - ale podczas „złotej ery”, o której tutaj pisałem, faktycznie tak było.

W nieco mniejszym stopniu dotyczyło to też krajów bloku radzieckiego, które były w stanie rozwiązać ten problem przez chaotyczną rozbudowę miast i masowy transfer ludności wiejskiej. Kraje kapitalistyczne, zwłaszcza w Europie, też tak robiły, ale szybko doszły do ściany - przemysł nie był w stanie nadążać za zamówieniami, wciąż potrzebował kolejnych tysięcy robotników.

Następnym krokiem było więc otwarcie się na ludność dawnych kolonii (w tych krajach, które miały takowe, np. Francji czy Wielkiej Brytanii), albo po prostu zaproszenie tzw. Gastarbeiterów poprzez umowę międzypaństwową. Niemieckie „dzielnice islamu” to bezpośredni skutek umowy między Turcją a RFN z 1961 roku.

Pół wieku później te miejsca pracy odjechały do Chin (które teraz u siebie powtarzają ten sam cykl pośpiesznej urbanizacji, która w przyszłości stworzy podobne problemy społeczne). Gdy dzieci będą dorastać w świadomości braku perspektyw, patrząc, jak ich rodzice tracą pracę i się degenerują - to się skończy postawami asocjalnymi i radykalizacją. Mogą iść w fanatyzm islamski albo kibolski. To nie zależy od narodowości, koloru skóry czy religii.

Dzielnice bezrobotnicze (dawniej robotnicze) w Marsylii, Detroit, Bytomiu czy Londynu są więc niebezpiecznymi miejscami. Ale nie z powodu islamu.

Tego problemu nie da się rozwiązać prostymi pomysłami typu „wyrzucić ich”, bo nawet do końca nie wiadomo, jakich „ich”. Polskie rasistowskie powiedzonko „ciapaty” jest o tyle interesujące, że nigdy do końca nie wiadomo, kogo opisuje - Arabów? Berberów? Sefardyjczyków? Turków? Kurdów? Sikhów? Persów? Pasztunów? Bengalczyków?

Dla Europejczyka oni wszyscy wyglądają tak samo. Dlatego zresztą w filmach Arabów często grają Hindusi (por. Naveen Andrews, czyli Sayid z „Lostów”).

Pomijam już to, że oni mają europejskie paszporty (a mają je, bo 60 lat temu Mercedes czy Renault potrzebowali robotników), więc wyrzucenie „ciapatych” jest prawnie niemożliwe. Ale to nawet nie jest możliwe na poziomie czysto technicznym, bo tego się zwyczajnie nie da zrobić tak, żeby obywatelstwo zachował ten „dobry” Berber Zidane, a stracił je jakiś „niedobry” zwolennik radykałów.

Nie wszyscy „ciapaci” są też muzułmanami, a z kolei nie wszyscy muzułmanie są islamistami. Za to dyskryminując ich wszystkich hurtowo na pewno pogorszymy sytuację - tak jak już ją pogorszyliśmy, nie wiadomo po jaką cholerę najeżdżając na Irak i Afganistan.

Wiem za to jedno: nie grozi nam „druga Marsylia” czy „druga Bruksela”, bo nie mamy potomków Gasterbeiterów. Mamy własne problemy w podobnych postindustrialnych miastach - i też strach tam chodzić po zmierzchu.

Uchodźcy niczego tu nie polepszą ani nie pogorszą - tak jak 70 lat temu uchodźcy z Grecji nie spowodowali hellenizacji. Za mało ich, za dużo nas. Natomiast odmawiając solidarnej pomocy innym krajom europejskim zachowujemy się z samobójczą krótkowzrocznością - bo owszem, teraz to jest bardziej problem Francuzów, niż nasz. Ale kiedyś będzie odwrotnie. Sami daliśmy ich eurosceptykom argument za tym, żeby Polakom nie pomagać w kłopotach.

sobota, 30 kwietnia 2016
Dobre choć polskie

Przeważnie nie lubię polskiej muzyki rozrywkowej - denerwują mnie słabi wokaliści i kiepskie teksty. Reszta przeważnie jest spoko, ale chciałbym, żeby wywalili tego człowieka przy mikrofonie i zamiast niego ktoś zaśpiewał coś z sensem.

Ale nie chcę zrzędzić akurat na ten temat, więc w kwietniowym rankingu napiszę o piosenka, którzy mi się dla odmiany podobają...

„Mówiła mu: Italiano”, to będzie mocna pozycja w konkursie na opowiedzenie historii miłosnej w trzech słowach. To z jak „To była ciemna i burzliwa noc”, grozi, że reszta musi zepsuć nastrój.

Ale kolega Organek (btw: czy to jest prawdziwe nazwisko?) daje radę, jego campowy wokal doskonale pasuje do niby-solówki wygrywanej na dancingowych organkach. A potem nagle z wykurwem rusza jakaś przesterowana gitara i z dancingu przeskakujemy do hard rocka. Chciałbym zobaczyć film, któremu ta piosenka pasowałaby do napisów!

W duecie Pablopavo / Earl Jacob ten pierwszy jest megagwiazdą, ubóstwianą przez moich znajomych lemingów, którzy masowo wrzucają teraz ten kawałek o wiosennych kotach. Za słodkie to wszystko dla mnie, „dzwonię do ciebie ze snu o szczęśliwych lemingach” kojarzy mi się z telefonem od telemarketera, który usiłuje mi wcisnąć kredyt na strzyżone osiedle.

Za to Earl Jacob ma moje poczucie humoru. Zazdroszczę drugoplanowemu bohaterowi, który patrzy na Julię, która pięknie tańczy do piosenek o śmierci, które jej grają „na tym starym sterele”. Chciałbym z nim stać z małym piwem przy barze (choć oczywiście jak lecą piosenki o śmierci, to ja jednak walnę raczej duże)...

Pseudonim szczecińskiego artysty „Łona” ewokuje we mnie najgorsze możliwe skojarzenia z polskim hiphopem. Jou jou aha aha skład na miejscówce gra dla tych co w podstawówce. Brrrr.

Zaklinam jednak tych, co to tak jak ja, nie lubią polskiego hiphopu, żeby dali szansę Łonie. To nie jest taki hiphop, jak myślicie. To jest opowieść o moim życiu z genialnymi rymami! Uwierzcie polecance od przekonanego sceptyka...

Jako honorejbl menszyn: Taco Hemingway, który jednak nie wchodzi do głównego rankingu, bo to dowcip na jedno odsłuchanie jednak...

piątek, 22 kwietnia 2016
Ostatnie głosowanie w Reichstagu

Definitywnym końcem republiki weimarskiej było przyjęcie przez parlament ustawy o pełnomocnictwach (Ermächtigungsgesetz) 23 marca 1933. Tego samego dnia przyjęły ją obie izby parlamentu, a wieczorem podpisał ją prezydent.

Ustawa dawała rządowi (w praktyce - kanclerzowi) pełnomocnictwo do stanowienia prawa z pominięciem parlamentu. Prawo to wprowadzono tymczasowo dla wyprowadzenia Rzeszy i Narodu ze stanu kryzysowego („Behebung der Not von Volk und Reich”) na cztery lata.

Dwukrotnie je potem przedłużono i pewnie przedłużano by dalej, gdyby nie upadek tysiącletniej Rzeszy. Po jego przyjęciu parlament stracił jakiekolwiek znaczenie, spotykał się coraz rzadziej, po 1942 już wcale.

Do wprowadzenia takiego przepisu NSDAP potrzebowała większości konstytucyjnej - dwóch trzecich głosów. Nie miało jej, nawet wliczając wszystkich koalicjantów. W tym ostatnim głosowaniu koalicjantami NSDAP byli już wszyscy (liberałowie, chadecy, narodowcy, konserwatyści, agraryści), z wyjątkiem lewicy: komunistów i socjaldemokratów.

W ostatnich wielopartyjnych wyborach z 5 marca 1933 komuniści dostali 12,3% głosów i zdobyli 81 mandatów (na 647 wszystkich). Nie dopuszczono ich jednak do udziału w głosowaniu. Partia była już wtedy nielegalna i każdą osobę choćby podejrzaną o związki z KPD więziono bez sądu.

Hitler pozwolił im wystartować w wyborach po prostu dlatego, że nie chciał, żeby wszystkie głosy lewicy zgarnęła ostatnia siła opozycyjna - SPD. Socjaldemokraci dostali więc w tych wyborach tylko 18,2% głosów i 120 mandatów.

Póki w Niemczech jeszcze funkcjonowała demokracja, SPD regularnie zgarniała około 30% głosów. Od 1930 jednak swobody demokratyczne zawieszono, w Rzeszy wprowadzono stan wyjątkowy i w tych warunkach opozycja nie mogła już prowadzić normalnej kampanii wyborczej czy nadzorować liczenia głosów.

Republika Weimarska była państwem federacyjnym. Największym krajem związkowym były Prusy, z powodów historycznych obejmujące przeszło połowę terytorium, od Nadrenii po Królewiec.

W lipcu 1932 kanclerz von Papen bezprawnie rozpędził demokratyczny rząd Prus i ogłosił, że będzie tym terytorium władać bezpośrednio. Ten krok zakwestionował niemiecki Trybunał Konstytucyjny, ale rząd zignorował ten wyrok - była to zresztą już ostatnia decyzja Trybunału.

Wybory na terenie połowy kraju można więc już było regularnie fałszować, co tłumaczy spadek poparcia dla SPD i wzrost poparcia dla NSDAP w kolejnych wyborach. W żadnych jednak NSDAP nie mogło zdobyć wystarczającej większości. W tym ostatnim parlamencie mieli razem z koalicjantem (volkistami, czyli w uproszczeniu narodowcami - DNVP) niewielką większość, 288+52=340 przy połowie wynoszącej 324.

Hitlerowi udało się pozyskać poparcie innych ugrupowań, każdemu obiecując coś w zamian. Katolikom konkordat (istotnie podpisany parę miesięcy potem), liberałom przywrócenie w kraju porządku (mieli 5 mandatów). Te ostatnie przemówienia przywódców różnych ugrupowań to fascynująca lektura. Część (np. ksiądz Ludwig Kaas, lider chadeków) sprawiała wrażenie, jakby nie zdawała sobie sprawy, że to przemówienie jest już ostatnim w ich karierze.

Marszałek Goering bał się, że w ostatniej chwili ktoś się wyłamie z tej koalicji, więc na wszelki wypadek bezprawnie ogłosił, że będzie inaczej liczyć quorum - z pominięciem 81 mandatów posłów KPD. Dzięki temu obniżył quorum do 378.

Głosy posłów nieobecnych liczono tak, jakby byli obecni, ale się wstrzymali. To było oczywiście bezprawne, ale nie było już Trybunału Konstytucyjnego, który mógłby to orzec...

poniedziałek, 11 kwietnia 2016
Pożytki z Panamy

Z afery Panama Papers pożytek wydaje mi się na razie taki, że z jednej strony pokazuje ona zmianę w podejściu opinii publicznej do ukrywania dochodów przed fiskusem - jeszcze 10 lat temu w Polsce i Stanach dominowałoby zapewne pobłażanie na zasadzie dobrze znanego błędu poznawczego „biznesmeni tacy jak ja czy Kulczyk muszą się chronić przed fiskusem” - a z drugiej brak dobrej odpowiedzi politycznego establishmentu na tę zmianę.

Panama stała się pralnią brudnych pieniędzy dzięki umowie handlowej z USA. Hillary Clinton i Barrack Obama siedzą w tym wszystkim po uszy - podpisywanie takich umów było sztandarowym elementem polityki gospodarczej Demokratów jeszcze za Clintona (Billa).
Lata 90. to szczytowy moment globalnego zaczadzenia neoliberalizmem. Nawet tak zwana lewica (Blair, Schroeder, Clinton) nawracają się na wolny rynek i wiarę, że bogactwo kiedyś wreszcie zacznie skapywać.

Wyrazem tej wiary jest przekształcenie się GATT w WTO, traktaty NAFTA i MERCOSUR, a nawet w jakimś stopniu rozszerzenie Unii Europejskiej o nas. I ostatnim westchnieniem zdychającej ideologii są traktaty TPP i TTIP, które Obama chce przeforsować na zakończenie swojej kadencji.

TTIP początkowo miał się nazywać TAFTA i ten rebranding pokazuje, że nawet do establishmentu już dotarło, że NAFTA ma w Ameryce negatywne skojarzenia. Bo, jak wiadomo, bogactwo jednak nie skapuje - skutkiem tych traktatów było Eldorado dla górnego 1% i pogorszenie lub najwyżej stagnacja dla dolnego 99%.

Establishment nie ma dziś języka politycznego, by o tym mówić. „Świat jest w kryzysie, potrzebuje jeszcze jednego traktatu o wolnym handlu, żeby z niego wyjść” - to nam na temat TTIP powiedzą w Polsce politycy wszystkich mainstreamowych partii politycznych: PiS, PO czy Nowoczesnej. W USA to samo powie Hillary Clinton i niepsychotyczni politycy partii republikańskiej (choć oczywiście będą robili na złość Obamie w ramach ogólnego robienia na złość Obamie).

Odpowiedni język do krytykowania takich deali mają tylko politycy lewicowej opozycji - autentycznie lewicowej, a nie takiej leszkomillero-ryśkokaliszo-rozenkopalikociej. Czyli Sanders, Corbyn, Warufakis, a w Polsce partia Razem.

Tutaj podobieństwa się oczywiście urywają. W Polsce Razem to ciągle margines, Sanders i Corbyn u siebie są już głównym nurtem. Nawet jeśli Clinton dostanie nominację, to jednak kosztem ubernienia swojego programu, a przynajmniej retoryki.

Pewnie mojego bloga czytają ludzie, którzy jeszcze nie do końca otrząsnęli się z jakiejś formy wiary w „trickle down” i na przykład uważają, że TTIP to dobry pomysł. Albo w jakiś wariant publicystyki Witolda Gadomskiego, że w samym zjawisku nie ma nic złego, bo ludzie powinni mieć jakiś azyl przed żarłocznym fiskusem.

To jeszcze raz, wyjaśnienie co w tym złego. W swojej książce z 2013 pisałem (za Shaxsonem), że pojęcie „raju podatkowego” jest tak naprawdę mylące. Nie chodzi tam o ucieczkę przed podatkami, chodzi o ucieczkę przed ewidencją.

W normalnych warunkach człowiek (lub korporacja), która obraca dużymi sumami pieniędzy niewiadomego pochodzenia, szybko przyciągnie uwagę prokuratora. Raj podatkowy to sposób na legalizację tych sum.

Dlatego mylą się ci, którzy myślą, że Polska mogłaby (czy wręcz: powinna) sama stać się rajem podatkowym po prostu obniżając podatki. Raj podatkowy tworzy ktoś inny, jakiś większy partner, który z jakichś przyczyn mówi mniejszemu partnerowi (zwykle uzależnionemu politycznie) „będę przymykać oko na twoją nierzetelną księgowość wobec moich elit”.

Dlatego rzadko zdarzają się „raje podatkowe ogólnego przeznaczenia”. Gabon to raj dla elit francuskich. Cypr dla rosyjskich. Antyle Holenderskie to sposób na pranie pieniędzy płynących między USA a Unią (dlatego tak je lubią cyberkorpy) - i tak dalej.

Ponieważ kluczowy tutaj jest brak transparentności i rzetelnej ewidencji, nie można wierzyć ludziom, którzy mówią, że nie chcieli w Panamie zrobić nic złego, ot tak po prostu mieli jakiś pomysł biznesowy. Musielibyśmy im uwierzyć na słowo, że byli gotowi słono płacić za ukrywanie swoich przychodów... właściwie nie wiadomo po co.

Ja już prędzej uwierzę Piskorskiemu, że miał tyle szczęścia w ruletce.

poniedziałek, 28 marca 2016
Rive gauche

Most

Jak widać na zdjęciu, pieszy lub rowerzysta próbujący przekroczyć Wał Miedzeszyński na węźle z Trasą Łazienkowską ma dwie opcje: przejście podziemne (1) i napowietrzna kładka (2).

Kiedy rok temu spłonął most, kierowcy wpadli w panikę. Władze miasta obiecały mieszkańcom, że odbudują go w ciągu jednego roku. Mało kto w to wierzył, a jednak obietnicy dotrzymano dzięki nowatorskiej technice budowy.

Ale dżouk w tym, że razem z jezdnią zniszczeniu uległy także ciągi rowerowo-piesze. Obiecywano, że zamiast nich zrobią coś nowego, superfajoskiego (bo dotychczasowe rozwiązania były skandalicznie niewygodne). Na razie nic się nie dzieje, bo takie są w tym mieście priorytety.

W czasach młodości lubiłem jechać rowerem po obu brzegach Wisły. Przekraczałem ją ówczesnymi skrajnymi mostami - czyli albo toruńskim fte, a łazienkowskim wefte, albo odwrotnie.

Tym szlakiem zainaugurowałem tegoroczny sezon, acz od mojej młodości szlak się znacznie wydłużył. Teraz jedzie się od północnego do siekierkowskiego.

Lewym brzegiem generalnie jedzie się przyjemnie. Wyjątkiem nadal jest najgorszy odcinek między Śląsko-Dąbrowskim a Centrum Nauki Kopernik.

Jak wiadomo z prawie nieczytelnej dziś tablicy pamiątkowej, 80 lat temu ukończenie tego odcinka planowano na rok „194x”. Na tablicy zostawiono wolne miejsce na dostukanie cyferki. Obecny termin to lato 2017.

Za komuny raz się zawziąłem, żeby pokonać cały ten szlak brzegiem Wisły. Rower musiałem nieść. Było to trochę hardkorowe, zwłaszcza kiedy przeskakiwałem z nim nad ujściem kolektora ściekowego.

Na szczęście już doprowadzili te bulwary do takiego stanu, że w razie kolejnego załamania cywilizacji, dzisiaj dałoby się w zasadzie całość przejechać. A nigdzie nie trzeba skakać.

Poza tym odcinkiem, na lewym brzegu Warszawa wygląda jak piękne, europejskie miasto. Nic tylko biegać z selfiestikiem i robić słitfocie. Hanna Gronkiewicz-Waltz powinna tutaj ogłosić kolejny start w wyborach pod hasłem „BHAWO JA!”.

Co innego brzeg prawy. Tutaj zaraz po przejechaniu Wisły mostem północnym czy siekierkowskim wpadamy w krainę z reportaży Ziemowita Szczerka.

Mijamy peerelowskie biurowce typu Lipsk zakryte płachtami „PRYWATNA WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU, ADMINISTRACJI, PRAWA I GOTOWANIA NA GAZIE”, przedziwne baraki z napisem HURTOWNIA FARB albo WESELA KOMUNIE TANIO NA WYNOS, ogrodzone osiedla o nazwie „ZACISZNY ZAKĄTEK”, które pewnie ładnie wyglądały na folderach, ale przed nabywcami ukryto, że będą tu skazani na samochód, jakby nie mieszkali w mieście.

Prawy brzeg Wisły nie jest uregulowany. To unikalne w europejskiej stolicy i też uważam, że powinno tak zostać. Ale w praktyce to znaczy też, że nie ma tu żadnego odpowiednika nadwiślańskiego szlaku rowerowego.

Na północy ścieżka rowerowa urywa się zaraz po zjechaniu z mostu. Na południu w miarę przyjemnie dojedziemy do Portu Praskiego.

Co pomiędzy? Możemy się uprzeć, żeby jechać mniej lub bardziej dzikimi, nieutwardzonymi ścieżkami przez nadwiślańskie krzaczory - przejezdność zależeć będzie pod pogody.

Alternatywą są nieprzyjemne ulice, wzdłuż których w praktyce lepiej nielegalnie jechać chodnikiem. Ale te chodniki są wybrukowane staroświeckimi płytami - w piekle każą po nich jeździć na rowerach snobom narzekającym na kostkę bauma. W rejonie zoo w dodatku w weekend chodniki będą zastawione parkującymi samochodami.

To raj dla konesera urban decay. Na Tarchominie i Żeraniu miniemy rozsypujące się ruiny fabryk, jak w Detroit. Na Wale Miedzeszyńskim ruiny basenów i ciekawostki takie, jak schody, które kiedyś prowadziły nad Wisłę, a ponieważ są już katastrofą budowlaną, odcięto je kratą, żeby ktoś sobie krzywdy nie zrobił.

Krata już zardzewiała. Beton zdążył porosnąć mchem. A ten mech zdążył obrosnąć trawą. Następnym etapem będą drzewa, może dożyję, nim to ucywilizują.

Na prawym brzegu jedyna oaza cywilizacji to otoczenie Narodowego. Tu nagle jest fajnie. Ścieżki rowerowe są pokryte równą kostką albo i nawet gładkim asfaltem.

Ale jak którąś odjedziemy w bok, dotrzemy do granicy kontraktu - i ścieżka albo się urwie, albo znów zrobi paskudna. Silna tu jest pokusa, żeby zjechać eurodekadencką windą do gejoliberalnego metra i uciec nim na sojową latte na Zbawiksa.

Na prawym brzegu wszystko jest brzydkie. Ładnie mogłaby wyglądać Saska Kępa, ale nie widać jej zza ekranów akustycznych. Neogotycki Święty Florian tu tylko czasem miga zza brzydkich bloków, lepiej go widać z lewego brzegu.

Nawet ludność okoliczna zachowuje się tu inaczej. Był lany poniedziałek, więc zapobiegliwie ukryłem ajfonsa w wodoodpornej wewnętrznej kieszonce sakwy, żeby nie paść przypadkową ofiarą polewania dam.

Na lewym brzegu tego nie było. Na prawym - blokersi ścigali blokersówny z polewaczkami, jak na rynku w Małkinii.

Lewym brzegiem nie boję się jechać nocą. Rozświetlony odcinek bulwarów między łazienkowskim a kopernikiem nawet do tego zaprasza.

Prawym brzegiem bym się bał, zwłaszcza Modlińską czy tzw. Wybrzeżem Puckim (ulicą istniejącą głównie na mapie). Choć o trzeciej w nocy pewnie lepiej być tu niż tam - tutaj przynajmniej na tym odcinku miniemy z dziesięć całodobowych stacji benzynowych, część z McDonaldsami. Na lewym będą ze dwie, nie ręczę za ich całodobowość.

Komuś, kto nie zna Warszawy, ten opis mógłby się ułożyć w prosty schemat. Tu Polska A, tu Polska B. Tu polska Ziemowita Szczerka, tu Polska Filipa Springera. Tu Polska PiS, tu Polska KOD. Tu ludzie sukcesu, tam ofiary transformacji - i tak dalej.

Na pewno nie jest tak. Na prawym brzegu w postindustrialnych budynkach CD Projekt pisze gry komputerowe, które socjolodzy kultury analizują na SWPS. Na prawym brzegu mieszkają Czubaj, Hugo-Bader i ciotka Johanna.

Morał z tego jest więc chyba bardziej skomplikowany. Warszawa to miasto rozwijające się w sposób chaotyczny. To nie jest tylko wina obecnych władz, choć oczywiście te dołożyły swoje błędy - a do dzisiaj mają tendencję do olewania miastotwórczej roli ciągów pieszo-rowerowych.

Prawy brzeg to wspólne dziedzictwo dwóch stuleci zaniedbań i gospodarki ekstensywnej. Przyjemnie się o tym duma, gdy rower trzęsie się na betonowych płytach. Ale jeszcze przyjemniej jest potem dać nogę na lewy brzeg Wisły...

poniedziałek, 21 marca 2016
Lewacki głos w twoim domu

I tak się już pojawiają takie offtopy w komentarzach, zatem skanalizujmy je tutaj. No więc owszem, zacząłem właśnie stawiać pierwsze niepewne kroki w branży radiowej.

Audycja nazywa się „Piąteczek”, jej dżyngiel to kryptyczne nawiązanie do kolorystyki niniejszego bloga oraz (jeszcze bardziej kryptyczne) do zwyczaju znanego blogera Radkowieckiego, który co piątek wrzuca u siebie na fejsa piosenkę Shakiry o Pacmanie w Afryce („waka waka coś tam śmoś tam Afrika”).

Ci z was, którzy słuchacie jej tylko w internecie, nie słyszycie - zdaje się? - piosenek. No i dobrze wam tak, jak ja siedzę w piątek o 20:00 w pracy, to wy moglibyście chociaż słuchać mnie na żywo.

Być może zrobię z tego jakiś blogowy cykl uzupełniający? Na razie uzupełnię pierwsze trzy audycje. W pierwszej rozmawiałem z Jarosławem Lipszycem i Radkiem Czajką o metadanych i inwigilacji, towarzyszyła nam ballada o von Braunie Toma Lehrera. W drugiej z Miładą Jędrysik i Pauliną Kozłowską, towarzyszył nam Gil Scott-Heron (w ramach pozdrowień dla Razemitów marznących pod kancelarią premiera - podobno też to puszczali).

I w trzeciej wreszcie z profesorem Janem Zielonką oraz Romkiem Imielskim z działu zagranicznego martwiliśmy się kryzysem Unii Europejskiej. Towarzyszyła nam europejska kobieta Stranglersów, piosenka z dwuznacznym tekstem, który można interpretować jako opowieść o miłości do kobiety, ale także do Europy („widziałem ją na pewnej Strasse, na pewnej Rue, a także na High Street” - mówi podmiot liryczny i obiecuje, że „będziemy razem przez tysiąc lat”).

Pomysł na piosenkę do następnej audycji już mam, podobnie jak pomysł na temat, ale wolę tym jednak zaskakiwać słuchaczy i gości. No to do usłyszenia!

poniedziałek, 14 marca 2016
Premier Zandberg

konst1

„Jedynym zadaniem Trybunału Konstytucyjnego jest ocenianie zgodności ustaw z konstytucją. Spór wziął się z tego, że prof. Rzepliński przekroczył swoje uprawnienia” - podobne argumenty usłyszycie od wielu funkcjonariuszy reżimu. Na zdjęciu: moja fejsbukowa rozmowa z pewną prorządową dziennikarką (zamazałem nazwisko, ale zdjęcie, ustawiła sobie apel o uwolnienie Sawczenko, który skądinąd popieram).

Wygląda na to, że to jakis pisowski przekaz dnia, bo spotykamy to równie często jak (równie absurdalne) „przeciek wyroku pokazał, że Trybunał kpi sobie z prawa, przecież kilkasetstronicowy wyrok powinien powstać ostatniego dnia rozprawy metodą burzy mózgów”.

Niniejsza notka ma być podręcznym arsenałem kontargumentów - poświęcę ją tym zapisom konstytucji, w których mowa o kompetencjach TK innych niż „ocenianie zgodności ustaw z konstytucją”.

Zacznijmy nie po kolei, od art. 189. To dobry kontrargument przeciwko tym, którzy twierdzą, że Trybunał Konstytucyjny przekroczył swoje uprawnienia, wtrącając się w spory kompetencyjne pomiędzy organami państwa. Artykuł ów mówi bowiem, że „Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa”.

O innych uprawnieniach mówią: art. 131 (określający udział TK w procedurze stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta), art. 188 p. 4 (dający TK prawo do oceniania „zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych”), art. 133 i częściowo art. 183, o prawie do oceny umów międzynarodowych.

Art. 186 mówi o ocenianiu „aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów” i tutaj dochodzimy do kolejnego ciekawego zagadnienia. Nawet tam, gdzie konstytucja mówi o ocenianiu ustaw przez Trybunał Konstytucyjny, dodaje coś w stylu „lub innych aktów normatywnych”.

To jest bardzo ważny dodatek, bo w intencji ustawodawcy zabezpiecza nas przed próbą przeforsowania czegoś, co nie będzie się nazywało „ustawą”, ale de facto nią będzie. Dajmy na to, Sejm powie, że to nie była ustawa, tylko uchwała (ale jednocześnie tą uchwałą będzie próbować narzucić lub unieważnić jakąś regulację prawną).

Gdy prof. Rzepliński w odpowiedzi na pytania typu „kto panu daje prawo do decydowania o tym, co wolno Sejmowi?”, udziela odpowiedzi typu „Konstytucja”, to faktycznie nie brzmi dobrze z pijarowego punktu widzenia. 80% gospodyń domowych z Gdańska zapewne odbiera to jako arogancję.

Ale ani ja, ani on nic nie możemy poradzić na to, że tak faktycznie jest. Konstytucja pozycjonuje Trybunał Konstytucyjny jako hamulcowego zmian, mogących naruszyć ład konstytucyjny, tzn. posłużyć centralnym organom władzy do zmiany konstytucji w sposób nieformalny.

Ja to rozumiem, że komuś się nie podoba konstytucja. Niech zbierze większość konstytucyjną i ją zmieni. PiS jej nie ma, nawet jeśli doliczymy jego quasi-koalicjanta, Kukiza. Trudno, niech gra w te szachy zgodnie z regułami, a nie próbuje wywrócić szachownicę czy też nazywać pionka damką.

Już to parokrotnie pisałem, ale powtórzę: tak, tego samego oczekiwałbym po premierze Zandbergu, gdyby kiedyś „moja” opcja wygrała wybory. Uważam, że w polityce od pytania „kto ma rządzić?” ważniejsze jest pytanie „jak urządzić państwo tak, żebyś nie bał się nawet władzy kogoś, kto twoim zdaniem nie powinien rządzić”.

PiS chce rządzić bez żadnych hamulców i to się podoba (niektórym?) zwolennikom PiS. Mi idea braku takich hamulców nie podoba się niezależnie od tego, kto będzie u władzy. I doceniam mądrość twórców konstytucji, którzy te hamulce zamontowali.

niedziela, 13 marca 2016
Now Playing (173)

Wpadła mi w ucho piosenka Jurija Wizbora (w Polsce szerzej znanego jako Martin Bormann z „Siedemnastu mgnień wiosny”) zatytułowana „Opowieść technologa Pietuchowa o jego spotkaniu z delegatami forum państw Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej, które miało miejsce 27 lipca w kawiarnio-lodziarni Gwiazdeczka o godzinie siedemnastej trzydzieści”. Głównie dlatego, że pół wieku temu wpadła też w ucho Stanisławowi Lemowi podczas wizyty w Rosji aż tak bardzo, że podekscytowany streszczał ją w liście do przyjaciela.

To i ja ją streszczę Wam, choć se przecież możecie kliknąć w jutubkę. Technolog Pietuchow styka się w niej z różnymi zarzutami pod adresem Rosji - że klimat tu nie taki i że twista tu nie tańczą.
Technolog Pietuchow ma na to wszystko mniej więcej taką samą odpowiedź: że ale my mamy rakiety, wybudowaliśmy tamę na Jeniseju, a w kwestii baletu, to już jesteśmy najlepsi na planecie wsiej.

Ze zwrotki na zwrotkę odpowiedź jest coraz bardziej bełkotliwa, bo towarzystwo już rozpracowało „po trista” (rym do „twista!”), a potem jeszcze zalało to „szampanskim”. Co oni tam mają za „kawiarnio-lodziarnie”?

Nie wiem, kto powiedział (może też Lem?), że z Rosją jest taki problem, że jej kultura wytwarza fałszywe mniemanie o jej społeczeństwie. A potem człowieka czeka zdziwko, kiedy się dowie, że Łukianienko też popiera Putina.

Z tym zastrzeżeniem zapraszam do autoironicznej piosenki Rosjanina o rosyjskiej mocarstwowości...

środa, 09 marca 2016
Drodzy wyborcy PiS...

Wiem, wiem, nie ma was wśród stałego grona komentatorów na tym blogu - bo całkiem słusznie obawiacie się, że będę wam wycinać komentarze. Teraz też to zrobię, jak pojedziecie bluzgami na „Polaków gorszego sortu”. Ale pewnie jednak jakaś część Was ukradkiem go czyta, tak jak ja przeglądam Wasze blogi.

Słuchajcie, ja rozumiem i podzielam Waszą nieufność wobec władzy sądowniczej w Polsce. Po naszej stronie barykady też wiele osób uważa, że wymiar sprawiedliwości to jedna z największych porażek III Rzeczpospolitej (najnowsza książkowa sensacja u nas to przecież książka Łazarewicza o nieudanym procesie oprawców Przemyka).

Krytycznie odnosimy się do różnych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z przeszłości. Mamy za złe Platformie notoryczne granie na zwłokę przy wprowadzaniu tych orzeczeń w życie (dla mnie wyjątkowym skandalem było tolerowanie niekonstytucyjności ustawy o związkach zawodowych).

Wielu z nas by przyklasnęło sensownym propozycjom PiS zmierzającym do usprawnienia działania sądów czy choćby Trybunału. Tylko że to, co PiS zrobił w tej sprawie, to naprawa mikroskopu młotkiem - nawet jeśli przedtem obraz był słaby i rozmazany, nie zrobi się od tego lepszy.

Po waszej stronie, z tego co widzę, panuje skłonność do sprowadzania tego do konfliktu personalnego („a bo temu Rzepińskiemu źle z oczu patrzy”) albo politycznego („a bo Platforma zaczęła, a Komisja Wenecka stanęła po jej stronie”). Tak jakby niesprawny mikroskop miał się stać sprawny tylko dlatego, że używać go będzie sympatyczny polityk z sympatycznej partii.

Po naszej panuje natomiast przekonanie, że musi istnieć jakiś sąd orzekający zgodność prawa z konstytucją i że musi on być niezależny od prezydenta i większości parlamentarnej. On się nie musi nazywać „Trybunałem Konstytucyjnym”, proszę bardzo, niech się nazywa „Izbą Konstytucyjną Sądu Najwyższego” albo choćby „Erem Merem Tytyrytki”, to są drugorzędne szczegóły.

Kluczowa jest ta niezależność. Pisowska propozycja - czyli ów młotek mający naprawić mikroskop - to Trybunał zależny od prezydenta i parlamentu. To bez sensu. Funkcji kontrolnej nie może pełnić ktoś zależny od kontrolowanego.

Propozycji PiS nie zaakceptują więc USA ani Unia Europejska, nasi najważniejsi sojusznicy. Być może zyska poklask w Budapeszcie, zapewne też w Moskwie, w Mińsku, Duszanbe czy innym Taszkiencie, ale nie w Brukseli i nie w Waszyngtonie.

„Komisja wenecka nie jest dla mnie żadnym autorytetem” - masowo deklarują pisowscy blogerzy. No i super, autorytety wszyscy mają inne, ale problem pozostaje taki, że to nie pisowcy blogerzy rozdzielają unijne fundusze.

Wszystko wskazuje na to, że awantura o trybunał zmierza w stronę unijnych sankcji. Naprawianie mikroskopu młotkiem przestaje już być takie zabawne, kiedy naprawiacz dostanie grzywnę za niszczenie mienia.

Unijne sankcje zablokują wiele elementów „dobrej zmiany”, na które liczyliście, wybierając tego swojego młotkowego suwerena. Wyrwa budżetowa sprawi, że nie będzie już mowy o podniesieniu kwoty wolnej od podatku albo obniżenie wieku emerytalnego. Plan Morawieckiego trzeba będzie odłożyć ad acta.

Na co wy właściwie liczycie? Że uda się Wam przekonać Zachód, że Wasze propozycje nie naruszają zasady niezawisłości Trybunału Konstytucyjnego? OK, część z Was mogła się tak łudzić, kiedy reżimowe media Wam opowiadały o sukcesie Szydło w Europarlamencie oraz o tym, jak miło przedstawicielom Komisji Weneckiej się rozmawiało z naszymi władzami.

To się już skończyło. To co teraz? Dyskredytowanie Komisji, że jest lewacka, platformerska, rowerowa i wegetariańska? Że skoro dopuściła się przecieku, to się tym skompromitowała?

To są argumenty, które mogą podziałać w zaklętym kręgu pisowców popierających innych pisowców. Ziemkiewicz zretweetuje Gmyza szerującego Warzechę, a ci sami komentatorzy co zwykle zrobią taką samą klakę jak zwykle.

Ale przecież musicie chyba mieć świadomość, że ta argumentacja nie wystarczy w Brukseli, Strasburgu czy w Waszyngtonie. Co gorsza, agresywne wypowiedzi przedstawicieli władz takie, jak niedawny spicze prezydenta i nadpremiera, nie ułatwiają dyplomatycznych wysiłków na rzecz załagodzenia sytuacji (pomijając już to, czy Waszczykowski umiałby załagodzić cokolwiek).

Jak to więc właściwie z wami jest? Liczycie na to, że Zachód da się w tej sprawie udobruchać? A może odwrotnie, zatupać i zakrzyczeć? A może jak jeszcze raz Szydło ich zapewni, że wszystko jest OK, to jej tym razem już naprawdę uwierzą?

Jakby ktoś z Was umiał KULTURALNIE odpowiedzieć na to pytanie, to obiecuję, że nie usunę. Naprawdę jestem ciekaw!

poniedziałek, 29 lutego 2016
Fajni ludzie sukcesu

Wygwizdanie przywódców partii Zielonych na demonstracji KOD pokazało, że nierówności społeczne i podziały klasowe są największym tabu III Rzeczpospolitej. W innych kwestiach dokonał się spory postęp przez ostatnie paręnaście lat.

Jeszcze gdzieś w roku 2005 samo niebycie katolikiem odbierane było jako obrazę załoby Wielkiego Polaka. Skazanie Urbana za obrażenie papieża prawomocnym wyrokiem w 2006 wszystkie media przyjęły z aprobatą. A dzisiaj, proszę bardzo, te same media potrafią nawet, ho ho, krytykować nauczanie Kościoła (radośnie nieświadome, że wyrok sprzed 10 lat stworzył niebezpieczny precedens).

Jeszcze ciekawsza ewolucja dokonała się w kwestii praw LGBT (wiem, że ostatnio doszły jakieś nowe literki, ale proszę mi wybaczyć, że będę się trzymać tej wersji). W 2005 roku obsesje księdza Oko jeszcze uważano za akceptowalne w publicznym dyskursie, nawet wydrukowano jego manifest w „Wyborczej”.

Wtedy najradykalniejsza opcja tolerancji sprowadzała się do „pozwalajmy im istnieć, byle robili to w domu po kryjomu i się  z tym nie afiszowali” (to jest polski liberalizm anno 2007!). Dzisiaj postawa „rób to w domu po kryjomu” dalej wyznacza granicę, ale teraz tę drugą - moherowo-konserwatywną, bo ksiądz Oko wyleciał poza mainstream.

W tej sprawie mamy więc niewątpliwy postęp. Lewica ograniczająca się wyłącznie do szeroko rozumianej obyczajówki będzie mile widziana w mediach, ważni redaktorzy będą wpadać na jej manify i parady, jej przedstawiciele będą zapraszani do komentowania bieżących wydarzeń.

Ale niech ktoś coś powie, dajmy na to, o redystrybucji albo o podziałach klasowych. Wuwuzele zrobią „wiuuu!”.

Pod tym względem zamiast postępu jest regres. W kampanii wyborczej 1995 Aleksander Kwaśniewski postulował wprowadzenie nowej (czwartej) stawki podatkowej dla najlepiej zarabiających. Jego następca Leszek Miller wprowadził podatek liniowy dla przedsiębiorców, a PiS skasował trzecią stawkę.

I tutaj, co jest dla mnie szczególnie interesujące, nie ma różnic między Kaczyńskim, Petru, Schetyną czy Nowacką. Legenda o „socjalnej wrażliwości PiS” jest legendą. Program 500+ również skonstruowano przecież tak, żeby ubodzy bezdzietni zrzucali się na rodzinnego SUV-a dla klasy średniej z trójką dzieci.

Swój socjalny dyskurs PiS bowiem konstruuje tak, jakby podziały klasowe nie istniały. Źródłem biedy jest w nim zawsze niewidzialny Układ, który jednako ciemięży(ł) Romana Kluskę, jako i sprzątaczkę w Optimusie.

Nigdy nie ma tam więc postulatów typu „zabrać bogatym, żeby dać biednym”. Są za to działania de facto odwrotne, jak np. przywileje podatkowe dla najbogatszych i wycofywanie się z obietnic, na których skorzystaliby najbiedniejsi (np. podniesienie kwoty wolnej od podatku).

Płacimy jako społeczeństwo cenę za to, że daliśmy sobie wmówić, że podziały klasowe były w XIX wieku, a teraz są czymś przestarzałe. „Każdy ma szansę na sukces”, to nieustanny przekaz neoliberalnych mediów, które wychowały w ten sposób elektorat PiS - wyborców przekonanych, że odnieśliby sukces, gdyby tylko Układ przestał ich gnębić, a państwo wsparło polską przedsiębiorczość.

Jedyny podział społeczny, o jakim wolno mówić bez naruszenia tabu, to podział na „beneficjentów transformacji” i „osoby poszkodowane przez transformację”. Podział bezsensowny, bo wszyscy coś na transformacji zyskali i wszyscy coś stracili, ale w przypadku większości z nas nasza obecna pozycja na klasowej drabinie III RP była zdeterminowana pozycją na klasowej drabinie PRL naszej lub naszych rodziców.

Skoro więc „każdy ma szansę na sukces”, logicznym wnioskiem kogoś, kto sukcesu nie odniósł, jest mniej lub bardziej urojona autoidentyfikacja w roli „poszkodowanego przez transformację”. Tymczasem prawda jest arcybanalnie arcyprosta: NIE WSZYSCY MOGĄ ODNIEŚĆ SUKCES.

Tylko że tabu działa właśnie tak, że o słoniu w pokoju się nie mówi i już. Stąd złość fajnopolaków z KOD na działaczy partii „Zielonych”, którzy poruszyli zakazany temat.

Gdybym dostał dychę za każdy publicystyczny tekst typu „Partia Razem powinna się przyłączyć do KOD”, byłbym człowiekiem sukcesu (zwłaszcza, że za suchara „powinni się nazywać Osobno, le hurr de le durr” należy się dubeltowa stawka). Ciekawa w tych tekstach jest asymetria: pretensje są wyłącznie do Razem, ale nigdy nie ma pytania, czy KOD w ogóle przewiduje współpracę z kimś poza „ludźmi sukcesu” w rodzaju Giertycha, Petru czy Nowackiej.

Już wiemy, że nie bardzo. A przecież alternatywa jest prosta - albo dostosuje się do tej porady, albo przegra tak jak opozycja na Węgrzech.

piątek, 26 lutego 2016
Ubecki ranking

Skoro ubecy stali się ostateczną wyrocznią w kwestii zawiłości naszej historii, lutowy ranking od czapy poświęcę najwspanialszym kreacjom oficerów UB i SB w polskim kinie. Numero uno jest dla mnie oczywisty: Nie masz, ach nie masz ubeka nad kapitana Wirskiego w „Człowieku z żelaza” (Andrzej Seweryn).

Wirski

Wielu ludzi błędnie zakłada, że „Człowiek z żelaza” kończy się dobrze (albo że głównym bohaterem jest Lech Wałęsa; nie jest, pojawia się w tle w roli samego siebie, podobnie jak Walentynowicz czy Borowczak, którzy odgrywali przecież nie mniej istotną rolę w sierpniowym strajku). Otóż kończy się źle. Przegapili to nawet w oficjalnym streszczeniu w serwisie filmpolski.pl!

Główny wątek fabuły to prowokacja, którą Wirski montuje razem z obleśnym partyjnym aparatczykiem Badowskim (Franciszek Trzeciak). Chodzi o skompromitowanie jednego ze strajkujących stoczniowców, Tomczyka. To postać fikcyjna, acz luźno wzorowana na Borusewiczu (Jerzy Radziwiłłowicz).

Wirski i Badowski chcą, żeby upadły dziennikarz Winkel (Marian Opania) sporządził kompromitujący reportaż, tak zwaną (wówczas) „śmierdziuchę”. Podstawą reportażu ma być teczka Tomczyka, którą Opani wręcza Wirski.

Teczka przedstawia Tomczyka jako zdegenerowanego psychopatę. Jako widzowie możemy jednak zrobić to, czego nie możemy zrobić z żadną ubecką teczką w rzeczywistości - obejrzeć we flashbackach, jak coś wyglądało naprawdę, a jak SB to przedstawiło w swoich zafałszywanych papierach.

Gdyby mogło tak być teraz, że przy każdym świstku z teczki Kiszczaka pokazują nam się prawdziwe okoliczności jego powstania! Ale w życiu to równie niemożliwe, jak wyciągnięcie MacLuhana zza kadru.

W finale więc wprawdzie Winkel się w końcu buntuje i zrywa współpracę z Wirskim, ale to nie ma znaczenia. SB będzie miała swoją śmierdziuchę z nim albo bez niego.

Dzidek (Bogusław Linda), symboliczny wahający się polski inteligent, wierzy w ich wersję i wierzy, że to Winkel jest kłamcą. „Ale ja ci to wszystko mogę wytłumaczyć” - bełkocze przerażony Winkel. „Ten pan nam już wszystko wytłumaczył” - odpowiada Dzidek. Już jest ich, cały na wieki, już nic sobie nie da wyjaśnić. Samo życie!

Maurer

Lubię myśleć, że kreacje Lindy w wczesnych filmach Pasikowskiego to kontynuacja kreacji Lindy w „Przypadku” i „Człowieku z żelaza” - sympatycznego ale pochopnego inteligenta, którym strasznie łatwo jest manipulować. Porucznik Arek i Franz Maurer mają jakieś ogólnikowo nakreślone „backstory”: że kiedyś Kochali i się Nacięli, kiedyś byli Idealistami, a teraz już Wiedzą O Co Chodzi.

To backstory pasuje do kogoś takiego jak Dzidek albo Witek z „Przypadku”. Pomijając przecież ten cały samolot - zapewne w każdym wariancie Witka czeka życiowe rozczarowanie. Rozczaruje go albo partia, albo opozycja, albo miłość, bo Witek robi wrażenie człowieka, który jako trzydziestolatek nie umie się pogodzić z życiową prawdą, że „takie jest selawi”.

A jak już się pogodzi koło czterdziestki, to kosztem przeistoczenia się w tego wypalonego cynika. I dopiero w tej kreacji zresztą zrobił wreszcie zasłużoną karierę, bo wypalony cynik to idealny „gieroj naszego wriemieni” Trzeciej Rzeczpospolitej.

Siwy/Kapielowy

Porządny ubek powinien przede wszystkim przerażać. Z Franzem Maurerem lepiej nie zadzierać, ale nie robi wrażenie skondensowanego zła. Wirski już bardziej, ale jednak ma jakieś ludzkie cechy, wydaje się osobą, z którą dałoby się pogadać (choć tu nawet nie wystarcza zasada „lepiej z nim nie zadzierać”, bo nigdy nie wiadomo, kiedy on zadrze z tobą).

Nikt, naprawdę nikt (zapraszam do kontrprzykładów!) nie przerażał w roli ubeka tak jak Janusz Gajos. Brr! Jest straszny w „Przesłuchaniu” i jest straszny w „Psach”. Tu też lubię sobie wyobrażać, że ta druga postać jest kontynuacją tej pierwszej (chociaż oczywiście wiek się nie zgadza).

Seweryn zresztą też w „Uwikłaniu” Bromskiego gra jakby tę samą postać, co w „Człowieku z żelaza” - jego Prezes jest jakby kontynuacją Wirskiego. Co prowadzi do smutnego wniosku, że jesteśmy w tym kraju zatrzaśnięci w pułapce wiecznej sequelozy, w której te same postacie ciągle odgrywają ten sam dramat.

poniedziałek, 15 lutego 2016
Now Playing (172)

Obejrzałem właśnie z zachwytem trzy pierwsze odcinki nowego serialu HBO „Vinyl” (więcej na razie dziennikarzom nie udostępnili). Moje skojarzenia są dziwne jak ja, więc zamiast glam rocka czy rnb, pod wpływem tego serialu zaczęła mi brzęczeć w głowie grecka piosenka „Efige, Efige”.

Źródło skojarzenia jest w gruncie rzeczy banalne. Kapitalną postać drugoplanową w „Vinylu” gra Paul Ben-Victor.

W „Vinylu” jest stereotypowym Aszkenazyjczykiem z powiązaniami z Kosher Nostra (jak amerykańska prasa żartobliwie nazywała żydowskie odgałęzienie mafii). W serialu „The Wire” Ben-Victor z kolei grał niejakiego Vondasa, który uchodzi za Greka (ale jak pamiętamy z dialogu między nim a jego szefem w finale drugiego sezonu - „ma wiele nazwisk i wiele narodowości”).

W obu serialach Ben-Victor gra w gruncie rzeczy tę samą postać. Człowieka pozornie bardzo sympatycznego, który jednak potrafi się uśmiechnąć tak przyjaźnie, że ciarki idą po grzbiecie.

Pod koniec drugiego sezonu, jak pamiętamy, Frank Sobotka idzie na decyzującą rozmowę z Vondasem. Z której już nie wraca, bo tak się kończą takie decydujące rozmowy. Finałowi towarzyszy właśnie „Efige, Efige” Steliosa Kazantzidisa.

Sądząc po komciach z jutuba, większość nowych fanów tej piosenki trafiła na nią właśnie via HBO. Typowe komcie to „Business. Always business” albi „Reelect Frank Sobotka”!

Piosenka jednak rzeczywiście jest piękna i jeśli jacyś komcionauci zechcą wystąpić w roli geniusza-podpowiadacza (jeśli lubisz to, to spodoba ci się też tamto), będę dźwięczny. Chociaż z jednej strony od razu kojarzy nam się z Grecją - coś w tym brzmi strasznie arabsko. Ale jako totalna noga z muzykologii, nawet nie wiem co (metrum? harmonia? wszystko na raz?).

Bardzo się ucieszę, jeśli ktoś zechce się powymądrzać...

 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 82